Een gebergte is een verzameling vrij aaneengesloten bergen die met elkaar een topografisch geheel vormen. De geologische term orogeen omvat niet alleen gebergten maar ook vroegere gebergten die door erosie topografisch niet meer te duiden zijn als gebergte (dit heet een schiervlakte), en alleen aan patronen en structuren in gesteenten nog te herkennen zijn (bijvoorbeeld de Caledoniden in Noord-Europa).
Inhoud |
bewerk Aardrijkskundige onderverdeling
Gebergtes worden onderverdeeld naar hun gemiddelde topografische hoogte:
- Hooggebergte (> 1500 m)
- Middelgebergte (1000 - 1500 m)
- Laaggebergte (500 - 1000 m)
bewerk Onderverdeling naar ontstaan
Gebergten ontstaan door het proces van gebergtevorming, of orogenese. Door continentale collisie, de botsing van aardplaten, kunnen gebieden ontstaan waar verdikking van de korst plaatsvindt. Dit zorgt door middel van het principe van isostatie voor het topografisch "opheffen" (in de zin van naar een hogere gemiddelde hoogte brengen) van een gebied (uplift). Gebergtes kunnen ook ontstaan als twee platen langs elkaar schuiven, de Pyreneeën zijn hier een voorbeeld van.
Gebieden met een hogere topografie kunnen ook ontstaan door vulkanisme, bijvoorbeeld bij hotspotvulkanisme. Dit proces kan geologisch gezien vele malen sneller gaan dan gebergtevorming, maar duurt desondanks nog zeer lang. IJsland is hier een voorbeeld van. IJsland is gevormd uit hotspotvulkanisme gecombineerd met de ligging boven een mid-oceanische rug. Ook andere soorten vulkanisme kunnen gebergtevorming veroorzaken, zo is de Andes gevormd door back-arcvulkanisme.
Over het algemeen zal een gebergte gevormd door continentale collisie een asymmetrische structureel geologische structuur laten zien, terwijl een gebergte dat door vulkanisme ontstaan is een meer symmetrische structuur heeft.
bewerk Lijst van gebergten
Hieronder volgt een lijst van gebergtes. Sommige maken deel uit van een groter geheel, zoals de Alpen onderverdeeld zijn in subgebergtes.
bewerk Europa
- Alpilles, Frankrijk
- Alpen, Frankrijk, Italië, Zwitserland, Oostenrijk & Slovenië
- Berninamassief, Zwitserland
- Dolomieten, Italië
- Hohe Tauern, Oostenrijk
- Julische Alpen, Italië, Slovenië
- Karnische Alpen
- Ligurische Alpen, Italië
- Zee-Alpen
- Zillertaler Alpen, Oostenrijk
- Apennijnen, Italië
- Ardennen, België, Frankrijk, Luxemburg
- Balkan, Bulgarije, Servië en Montenegro (vroeger Joegoslavië), Macedonië, Albanië, Griekenland
- Cairngorms Schotland
- Cantabrisch Gebergte, Spanje
- Centraal Massief, Frankrijk
- Dentelles de Montmirail, Frankrijk
- Dinarische Alpen, Kroatië, Bosnië en Herzegovina, Montenegro, Albanië
- Eifel, Duitsland, België (Oostkantons)
- Ertsgebergte, Duitsland, Tsjechië
- Harz, Duitsland
- Jura, Frankrijk, Zwitserland
- Kareliden, Finland
- Karpaten, Polen, Tsjechië, Slowakije, Oekraïne, Roemenië
- Kastiliaans Scheidingsgebergte
- Kaukasus, Rusland, Georgië, Azerbeidzjan (deels in Azië)
- Krimgebergte, Oekraïne
- Morvan, Frankrijk
- Oeral, Rusland (natuurlijke grens tussen Europa en Azië)
- Penninisch Gebergte, Engeland
- Pindosgebergte, Griekenland
- Piringebergte, Bulgarije
- Pyreneeën, Frankrijk, Spanje, Andorra
- Rilagebergte, Bulgarije
- Schotse Hooglanden, Schotland
- Scandinavisch Hoogland, Noorwegen, Zweden
- Sierra Morena, Spanje
- Sierra Nevada, Spanje
- Snowdon Mountains, Wales
- Sudeten, Duitsland, Polen, Tsjechië
- Reuzengebergte, Duitsland, Polen, Tsjechië
- Vogezen, Frankrijk
- Zwarte Woud, Duitsland
bewerk Azië
- Abakangebergte
- Alborz
- Altaigebergte
- Anadyrgebergte
- Anjoejgebergte
- Arakangebergte
- Aravalligebergte
- Argoengebergte
- Asïr
- Baikalgebergte
- Byrrangagebergte
- Centraal Gebergte
- Changagebergte
- Dzjoegzjoergebergte
- Elburs
- Grote Sjingan
- Himalaya
- Hindoekoesj
- Hoogland van Ojmjakon
- Ibangebergte
- Jablonovygebergte
- Karakoram
- Kaukasus (deels in Europa)
- Koeznetskse Alataoe
- Kolymagebergte
- Kopet-Dag
- Korjakengebergte
- Kunlunsjan
- Maokegebergte
- Momagebergte
- Oostelijk Gebergte
- Oost-Ghats
- Pamir
- Poetoranagebergte
- Pontisch Gebergte
- Sajan
- Salairrug
- Qin Ling
- Sichote-Alin
- Sierra Madre
- Stanovojgebergte
- Sulajmangebergte
- Taurus
- Tiensjan
- Tsjerskigebergte
- Verchojanskgebergte
- Vindhyagebergte
- West-Ghats
- Zagros
bewerk Afrika
bewerk Noord-Amerika
bewerk Zuid-Amerika
bewerk Australië en Nieuw-Zeeland
- Blue Mountains
- Flinders Ranges
- Gammongebergte
- Gawlergebergte
- Grampians
- Groot Australisch Scheidingsgebergte
- Hamersleygebergte
- Leopoldgebergte
- MacDonnellgebergte
- Mount Lofty-gebergte
- Nieuw-Zeelandse Alpen
- Stirlinggebergte