Het begrip streektaal of regionale taal heeft meerdere betekenissen:
- een taalkundige: een variëteit van een bepaalde streek;
- een politieke en bestuurlijk-juridische: een variëteit die door de overheid als streektaal wordt aangeduid.
Inhoud |
bewerk Streektaal als taalkundig begrip
Een streektaal is strikt genomen een variëteit die aan een bepaalde streek is gebonden. De term streektaal wordt in de Europese context veelal gebruikt voor een geheel van variëteiten uit een bepaalde regio, die niet noodzakelijkerwijs een enige gestandaardiseerde vorm kennen en waarbinnen grote verschillen kunnen bestaan.
bewerk Streektaal als bestuurlijk-juridische term
Het begrip streektaal wordt door taalkundigen in een ruimere zin gebruikt dan door de Nederlandse en Belgische overheden; in het Europees Handvest voor regionale talen of talen van minderheden wordt aan variëteiten die als dialect van een officiële landstaal worden beschouwd expliciet de naam streektaal onthouden.
bewerk Situatie in Nederland
In Nederland erkent de overheid drie streektalen of talen van minderheden: het Nedersaksisch, het Limburgs en het Fries. Criteria voor het onderscheid tussen die twee zijn niet expliciet. Wel hebben de Friezen krachtens het Kaderverdrag inzake de bescherming van nationale minderheden in Nederland de status van nationale minderheid. De sprekers van het Nedersaksisch en Limburgs hebben geen aparte status.
De erkenning van Fries, Nedersaksisch en Limburgs is het resultaat van sterke regionale lobby's. Aan het niet objectief te beoordelen criterium dat de streektaal geen dialect mag zijn, wordt naar de maatstaven van de overheid voldaan, daar geen van de betreffende variëteiten een wezenlijke bijdrage heeft geleverd aan het ontstaan van de Nederlandse standaardtaal en er tal van grammaticale en lexicale verschillen tussen deze variëteiten enerzijds en het Nederlands anderzijds bestaan. In Zeeland bestaat een lobby voor de erkenning van het Zeeuws als streektaal in Nederland, maar een verzoek daartoe is in 2005 door Minister van Binnenlandse Zaken Remkes afgewezen.
bewerk Het Nedersaksisch
Met de ratificatie van het handvest in 1996 heeft het Nedersaksisch in Nederland de status van streektaal gewonnen. Dit conglomeraat van verwante variëteiten, dat zich naar het oosten tot in Polen uitstrekt, kent geen standaard en hooguit enkele in kleine gebieden algemeen aanvaarde spellingsconventies. De in de taalkunde gebruikelijke benaming Nedersaksisch wordt daarbuiten slechts in kleine kring gebruikt, de sprekers identificeren zich doorgaans met de subvariëteit van de plaats of streek waarin zij wonen (zoals Gronings, Twents, Achterhoeks of Dithmarscher Platt). Een in het hele gebied gebruikelijke benaming is 'Plat' of 'Platt', dat doorgaans pejoratief wordt gebruikt, en zelden als serieuze aanduiding voor het geheel aan onder 'Nedersaksisch' begrepen variëteiten wordt aangewend. In verschillende streken in Nederland vind je initiatieven die emancipatie van de Nedersaksische variëteiten.
bewerk Het Limburgs
In 1997 heeft de Nederlandse overheid onder het handvest de streektaalstatus toegekend aan het Limburgs. In tegenstelling tot 'Nedersaksisch', dat een begrip uit de historische taalkunde vormt, is het 'Limburgs' een politiek begrip, dat alle variëteiten die binnen de Nederlandse provincie Limburg worden gesproken, omvat. Hoewel ze allemaal tot de Frankische variëteiten worden gerekend, vormen de onder het Limburgs begrepen variëteiten geen onderlinge eenheid; Limburg wordt doorsneden door een aantal isoglossenbundels. De zuidelijke variëteiten hebben in wisselende mate de tweede Germaanse klankverschuiving doorgemaakt en horen in taalkundige zin bij het Hoogduits. Ze onderscheiden zich daarmee van de noordelijker variëteiten, die dicht bij de Brabantse dialecten staan, die mede aan de basis liggen van de hoofdzakelijk uit Frankische elementen bestaande Nederlandse standaardtaal. Het emancipatiestreven is door de politieke eenheid van Limburg eenvoudiger centraal te realiseren. Dat uit zich onder andere in het voornemen van de Staten van Limburg om in de gemeenten tweetalige plaatsnaamborden te plaatsen. Begin 21e eeuw werd op een vraag van een Fries Statenlid of er nu ook in de Provinciale Staten ook Limburgs zou gaan worden gebruikt lacherig ontkennend geantwoord. Ondanks de grote verscheidenheid binnen het Limburgs, is het de streektaalvereniging Veldeke toch gelukt een ondertussen redelijk breed aanvaarde spelling voor de Limburger variëteiten te ontwikkelen.
bewerk Externe links
- Streektaal.net - Over de erkende streektalen en verschillende dialecten die in Nederland worden gesproken.