Jakas reklama 

 


Łódź-nawigacja:  Portal  |  Projekt  |  Kategoria

Ten artykuł dotyczy miasta Łódź. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.
Łódź
Panorama ulicy Piotrkowskiej z kamienicy pod nr 97
Panorama ulicy Piotrkowskiej z kamienicy pod nr 97
Panorama Centrum Manufaktura
Panorama Centrum Manufaktura
Panorama al. marsz. Józefa Piłsudskiego
Panorama al. marsz. Józefa Piłsudskiego

Współrzędne: 51°47' N 19°28' EGeografia

Łódź
Herb
Herb Łodzi Flaga Łodzi
Dewiza: Ex navicula navis
Województwo łódzkie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Łódź
miejska
Prawa miejskie 1423
Prezydent miasta Jerzy Kropiwnicki
(e-mail)
Powierzchnia 293,25 km²
Położenie 51° 47' N
19° 28' E
Wysokość 161,8-278,5 m n.p.m.
Liczba mieszkańców (2007)
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja
760 251 [1]
2593 [1] os./km²
1 428 600 (2004)
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 42
Kod pocztowy 90-001 do 94-413
Tablice rejestracyjne EL
Położenie na mapie Polski
Łódź
Łódź
Łódź
Urząd miejski3
ul. Piotrkowska 104
90-926 Łódź
tel. (+48 42) 638-40-00; faks (+48 42) 638-40-04
(e-mail)
Wiadomości w Wikinews
Strona internetowa miasta

Łódź – miasto wojewódzkie w środkowej Polsce, położone na Wysoczyźnie Łódzkiej, na dziale wodnym I rzędu Wisły i Odry. Przejściowa siedziba władz państwowych w 1945. Siedziba władz województwa łódzkiego.

Ważny ośrodek akademicki (6 uczelni państwowych oraz 19 prywatnych), a także kulturalny. Sześć kilometrów od centrum Łodzi znajduje się Międzynarodowy Port Lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta.

Pochodzenie nazwy miasta (a przedtem wsi) nie jest wyjaśnione. Poprzednie hipotezy, że miała się ona wywodzić od nazwiska rodowego Łodzic, od "łozy" (wierzby), od nazwy rzeki "Łódka", od "łódki" (środka komunikacji) czy wreszcie od imienia Włodzisław w świetle nowych badań okazały się nieprawdziwe.

Według ostatniego corocznego zestawienia GUS-u m.in. wszystkich miast Polski[1], Łódź jest drugim miastem w kraju pod względem liczby ludności (760 251 osób) i czwartym pod względem powierzchni (293 km²)[1].

Spis treści

Geografia

Średnie miesięczne temperatury powietrza i miesięczne sumy opadów atmosferycznych w Łodzi w roku 2005
Średnie miesięczne temperatury powietrza i miesięczne sumy opadów atmosferycznych w Łodzi w roku 2005
Położenie geograficzne Łodzi
Najdalej wysunięte granice miasta
na północ 51°51'40"
na południe 51°41'11"
na zachód 19°20'41"
na wschód 19°38'30"
Rozciągłość miasta
równoleżnikowa
(na równoleżniku 51°)		 17'49"
południkowa
(na południku 19°)		 10'29"

Łódź leży na wysokości od 161,8 m n.p.m. (dolina Neru poniżej Grupowej Oczyszczalni Ścieków) do 278,5 m n.p.m. (w rejonie ulic Nad Niemnem i Marmurowej przy północnej granicy miasta). Teren zamknięty granicami administracyjnymi miasta opada w kierunku z północnego wschodu na południowy zachód, zgodnie z nachyleniem zachodniego stoku Garbu Łódzkiego.

Przez Łódź przepływa 18 większych lub mniejszych rzek i strumieni: Ner, Łódka (dawniej nazywała się Ostroga) i jej dopływ Bałutka, Dobrzynka, Gadka, Jasień i jej dopływ Karolewka, Olechówka i jej dopływ Augustówka, Jasieniec – dopływy Neru, źródłowy odcinek Bzury i jej pierwszy prawobrzeżny dopływ Łagiewniczanka, Sokołówka i jej dopływy Brzoza, Aniołówka i Wrząca, Zimna Woda (dopływ Aniołówki) – dopływy Bzury, oraz (po włączeniu Nowosolnej) Miazga (dopływ Wolbórki). Są to niewielkie cieki i w centrum miasta w większości płyną ukryte w podziemnych kanałach (zobacz też: rzeki w Łodzi).

Łódź graniczy z miastami: Aleksandrów Łódzki, Konstantynów Łódzki, Zgierz, Pabianice, oraz z gminami: Aleksandrów Łódzki, Andrespol, Brójce, Nowosolna, Pabianice, Rzgów, Stryków, Zgierz. Aglomeracja łódzka liczy około 1 100 000 mieszkańców.

Krzyżują się tu linie kolejowe z Warszawy i Koluszek, Torunia i Kutna, Poznania i Ostrowa Wielkopolskiego, oraz drogi krajowe z Gdańska i Torunia, z Konina, Wrocławia, Piotrkowa Trybunalskiego i Częstochowy oraz z Warszawy. W najbliższym czasie krzyżować się też będą (ok. 10 km od miasta) dwie transeuropejskie autostrady – A1 i A2.

W 2003 r. zlokalizowano geograficzny środek Łodzi.

Demografia

Rozwój demograficzny

Zobacz więcej w osobnym artykule: Rozwój demograficzny Łodzi.
Liczba ludności
Liczba ludności
Przyrost naturalny
Przyrost naturalny
Ruch naturalny
Ruch naturalny
Prognoza liczby ludności
Prognoza liczby ludności

Wraz z rozwojem przemysłu w mieście, rozwijała się także liczba mieszkańców Łodzi. Z małej osady jeszcze na początku XIX wieku, Łódź stała się w 1850 roku drugim po Warszawie miastem, pod względem liczby mieszkańców w Królestwie Polskim. W przeciągu stulecia liczba ludności zwiększyła się w Łodzi 600-krotnie, z niecałego tysiąca w 1815 do 600 tys. w 1915 roku. Tak szybki wzrost demograficzny w XIX wieku, jest nieporównywalny w skali całej Europy.

Według ostatniego corocznego zestawienia GUS-u m.in. wszystkich miast Polski[1], Łódź jest drugim miastem w kraju pod względem liczby ludności (760 251 osób) i czwartym pod względem powierzchni (293 km²)[1].

Liczba ludności Łodzi w ostatnim czasie wykazuje tendencję spadkową (w II kwartale 2007 mieszkało tu 758 343 osób[2]), jak ogólnie miasta Polski nieprzerwanie od 2002, jednak Łódź traci więcej ludzi od innych miast: w 2006 w Łodzi odnotowano spadek liczby ludności o 7 377 osób (57 862 osób we wszystkich miastach; 11 347 osób w województwie łódzkim)[1]. Dane nie wykazują jeszcze większego rzeczywistego wyludnienia na skutek wyjazdów zarobkowych poza granice kraju; jak gdzie indziej w Polsce, osoby faktycznie nie mieszkające w Łodzi nadal figurują w spisie.

Historia

Zobacz więcej w osobnym artykule: Kalendarium historii Łodzi.
Pieczęć miejska Łodzi z 1577
Pieczęć miejska Łodzi z 1577
Pierwsza monografia Łodzi z 1853 r. Oskara Flatta
Pierwsza monografia Łodzi z 1853 r. Oskara Flatta
Domek Traugotta Grohmana
Domek Traugotta Grohmana

Łódź rolnicza

Pierwsza wzmianka w dokumencie z 1332 r. (wieś Łodzia); prawa miejskie nadane w Przedborzu nad Pilicą w 1423 r., a wraz z nimi pozwolenie na organizowanie targów. Do końca XVII w.

Łódź rozwijała się jako małe miasteczko rolnicze, będące własnością biskupstwa włocławskiego. Stała się ona wtedy lokalnym ośrodkiem handlowym oraz rzemieślniczym. Mieściło się tu osiem młynów oraz warsztaty kołodziejów, bednarzy, szewców, cieśli i rzeźników. W szczytowym okresie rozwoju "Łodzi rolniczej" na początku XVI w., miasteczko liczy ok. 700 mieszkańców.

Okres najazdów szwedzkich w połowie XVII w. doprowadził do upadku i częściowego wyludnienia. W 1739 r. w Łodzi mieszkało raptem 97 rodzin. W 1777 r. Łódź liczyła 265 mieszkańców, a w mieście stało 66 domów.

Po II rozbiorze Polski w 1793 r. Łódź trafia do zaboru pruskiego. W tym czasie liczy jedynie 250 mieszkańców, a obszar zabudowany obejmuje obecne Stare Miasto. W 1798 r., wskutek sekularyzacji dóbr kościelnych, stała się miastem rządowym. Od 1807 r. należała do Księstwa Warszawskiego, od 1815 do Królestwa Polskiego.

Łódź przemysłowa

W 1820 r. decyzją władz rządowych nastąpił włączenie Łodzi do grona osad przemysłowych i przeznaczenie jej roli ośrodka tkackiego i sukienniczego. Przemawawiały za tym warunki naturalne i prawne:

Decyzja ta była początkiem okresu rozwoju "Łodzi przemysłowej". Do Łodzi przybyli przedsiębiorcy i robotnicy m.in. z Wielkopolski i Śląska, ale głównie z Brandenburgii, Saksonii, Czech i Moraw.

Aby sprostać potrzebom producentów tkanin i dzianin oraz rzeszy zatrudnionych u nich pracowników, władze miejskie – w latach 1821-1823 – rozplanowały i wytyczyły osadę sukienniczą Nowe Miasto. Ulokowano ją na południe od istniejącego Starego Miasta, a najważniejszym jej elementem był centralnie położony, ośmioboczny rynek, z czterema wylotowymi ulicami na jego osiach (dzisiejszy Plac Wolności).

W latach 1824-1827 wytyczono kolejną osadę – Łódka, położoną na południe od Nowego Miasta, wzdłuż osi, którą stanowiła ulica Piotrkowska. Nastąpił gwałtowny rozwój Łodzi i przeobrażenie jej w ciągu kilkudziesięciu lat z małej mieściny (liczącej w 1830 r. 4 tys., a w 1865 r. 40 tys.) w przemysłową metropolię z 300 tys. mieszkańców w 1900 r. i 500 tys. w ;1914 r.

Łódź wielkoprzemysłowa

Na początku okresu "Łodzi wielkoprzemysłowej" powstały wielkie manufaktury, m.in. kompleks fabryczny Ludwika Geyera, rozwijający się od 1828 r. – z pierwszą na terenach Królestwa Polskiego maszyną parową (1839 – znany dziś jako Biała Fabryka. W latach 30. XIX w. było to to największe przedsiębiorstwo przemysłowe w Królestwie Polskim. Łódź eksportowała swoje wyroby głównie do Rosji i Chin.

Budynek przędzalni na Księżym Młynie (fot. z 1896)
Budynek przędzalni na Księżym Młynie (fot. z 1896)

Okres po upadku powstania listopadowego (1831) przyniósł bariery celne i pewną stagnację. Kolejny okres koniunktury napędził w drugiej połowie XIX w. rozwój rynku wewnętrznego, otwarcie w 1865 r. linii kolejowej Fabryczno-Łódzkiej do Koluszek na trasie kolei Warszawsko-Wiedeńskiej, napływ taniej siły roboczej (po uwłaszczeniu chłopstwa) i ponowne otwarcie eksportu po zniesieniu przez Rosję granicy celnej w 1851 r., oraz wprowadzenie w 1877 r. tzw. złotych ceł na granicy Cesarstwa Rosyjskiego.

W tym czasie rosły fortuny przemysłowe Scheiblerów, Grohmanów, Poznańskich. Powstały pierwsze miejscowe banki (w 1872 r. z inicjatywy Karola Scheiblera – Bank Handlowy w Łodzi oraz Towarzystwo Kredytowe Miejskie w Łodzi), udzielające głównie kredytów handlowych. Rósł też udział lokalnego kapitału w bankach warszawskich. Łódź stała się miejscem wielkich szans, głównie dla Żydów, Niemców, Polaków i Rosjan – przysłowiową Ziemią Obiecaną (jest to publicystyczne określenie Łodzi, będące tytułem powieści W. Reymonta). Ich ślady są ciągle czytelne w dzisiejszym mieście w postaci zespołów pofabrycznych, zabytków architektonicznych, świątyń czy cmentarzy.

Podczas okupacji w l. 1939-1945 Niemcy nadali miastu ahistoryczną nazwę Litzmannstadt, na cześć Karla Litzmanna, zwycięzcy bitwy pod Łodzią w 1914. Stworzono również całkowicie nowe, niemieckie nazewnictwo ulic i dzielnic.

Status Łodzi

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Łodzi
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna Status miasta
XIV w.-1423 Polska Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia
1423-1569 Polska Królestwo Polskie ziemia łęczycka Miasto Łódź
1569-1793 Polska Rzeczpospolita Obojga Narodów województwo łęczyckie, powiat brzeziński Miasto Łódź
1793-1795 Królestwo Prus (po II rozbiorze Polski) departament łęczycki/piotrkowski, powiat zgierski Miasto Łódź
1795-1807 Królestwo Prus (po III rozbiorze Polski) departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1807-1815 Polska Księstwo Warszawskie I Cesarstwo Francuskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1815-1844 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie województwo/gubernia mazowiecka, powiat zgierski Miasto Łódź
1844-1867 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia warszawska, powiat łęczycki Miasto Łódź
1867-1916 Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1916-1918 Polska Królestwo Polskie II Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1918-1939 Polska II Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (powiat grodzki)
1939-1945 Niemcy III Rzesza Niemiecka Kraj Warty, rejencja kaliska Litzmannstadt (od 1940)
1945-1952 Polska Rzeczpospolita Polska (Polska Ludowa) województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1952-1975 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1975-1989 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
1989-1998 Polska III Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
od 1999 Polska III Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (powiat grodzki)


Podział administracyjny

Podział na dzielnice oraz najwyższy i najniższy punkt Łodzi:1. Bałuty2. Widzew3. Śródmieście4. Polesie5. Górna
Podział na dzielnice oraz najwyższy i najniższy punkt Łodzi:
1. Bałuty
2. Widzew
3. Śródmieście
4. Polesie
5. Górna

Łódź pod względem administracyjnym jest jednolitą gminą miejską na prawach powiatu. Dla celów administracyjnej obsługi ludności istnieje podział na 5 rejonów działania Delegatur Urzędu Miasta Łodzi, który w zasadzie pokrywa się z istniejącym w latach 1960 - 1992 podziałem na 5 dzielnic administracyjnych – ich powierzchnie przedstawia tabela (stan na 31 grudnia 2003).

Dzielnica Powierzchnia
km² %
Bałuty 78,9 26,8
Górna 71,9 24,4
Polesie 46,0 15,6
Śródmieście 6,8 2,3
Widzew 90,8 30,9
Razem 294,4 100,0

Obecnie na obszarze Łodzi istnieje 37 osiedli administracyjnych stanowiących jednostki pomocnicze gminy, nieposiadające osobowości prawnej.

Turystyka

Pałac Izraela Poznańskiegoprzy ul. Ogrodowej
Pałac Izraela Poznańskiego
przy ul. Ogrodowej
Rynek Starego Miasta
Rynek Starego Miasta
Biała Fabryka Geyeraprzy ul. Piotrkowskiej
Biała Fabryka Geyera
przy ul. Piotrkowskiej
Pałac Juliusza Heinzla – obecnie Urząd Miasta Łódź
Pałac Juliusza Heinzla – obecnie Urząd Miasta Łódź
Pałac Roberta Schweikerta, ob. Instytut Europejski w Łodzi
Pałac Roberta Schweikerta, ob. Instytut Europejski w Łodzi
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego przy ul. Kilińskiego
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego przy ul. Kilińskiego
Remiza strażacka na Księżym Młynie
Remiza strażacka na Księżym Młynie
Ławeczka Tuwima
Ławeczka Tuwima
Manufaktura
Manufaktura
Rekordowe graffiti przy Piotrkowskiej
Rekordowe graffiti przy Piotrkowskiej

Zabytki

Założenia urbanistyczne

Architektura sakralna

Architektura rezydencjonalna

Architektura przemysłowa

Budynki użyteczności publicznej

Cmentarze

Parki

Pomniki

Inne atrakcje

Informacja turystyczna

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić: sekcja nie jest zgodna z zasadami wikipedii WP:CWNJ#WYKAZ oraz pkt 2. WP:NIEŁAD.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdziesz na stronie dyskusji tego artykułu.
Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość.

Organizacje społeczne

 Ta sekcja wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w niej poprawić: sekcja nie jest zgodna z zasadami wikipedii WP:CWNJ#WYKAZ oraz pkt 2. WP:NIEŁAD.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdziesz na stronie dyskusji tego artykułu.
Po naprawieniu wszystkich błędów można usunąć tę wiadomość.

Komunikacja

Zobacz więcej w osobnym artykule: Tramwaje w Łodzi.
Cityrunner na ulicach Łodzi
Cityrunner na ulicach Łodzi

Łódź stanowi ważny węzeł komunikacyjny. Przez miasto i w jego pobliżu przebiegają drogi krajowe i międzynarodowe:

Miasto posiada międzynarodowy port lotniczy Łódź im. Władysława Reymonta, dworce kolejowe: Łódź Fabryczna, Łódź Kaliska, dworce autobusowe: Łódź Centralna, Łódź Północna.

Komunikację miejską stanowią 75 linii autobusowych (w tym 8 nocnych) i 19 linii tramwajowych (w tym 4 podmiejskie). Obsługują je nowoczesne pojazdy: ponad 70% taboru autobusowego stanowią niskopodłogowce. Po ulicach Łodzi jeździ także 15 całkowicie niskopodłogowych tramwajów typu Cityrunner.

W najbliższym czasie powstanie Łódzki Tramwaj Regionalny, który będzie jeździł pomiędzy Zgierzem, Łodzią a Pabianicami. Całkowity koszt może przekroczyć 265 mln zł. Połowę tej sumy wyłoży Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego.

Gospodarka

Zobacz więcej w osobnym artykule: Gospodarka Łodzi.
Centrum Łodzi o zachodzie Słońca
Centrum Łodzi o zachodzie Słońca
Centrum Księgowości Infosys
Centrum Księgowości Infosys

Przemysł włókienniczy, który stworzył potęgę Łodzi, ma coraz mniejsze znaczenie. Z liczących się w tej branży, pozostały m.in. Próchnik, Redan S.A. i Zakłady Tekstylno-Konfekcyjne Teofilów.

Obecnie szczególne znaczenie dla miasta mają rozwój nowych technologii, infrastruktury oraz pozyskiwanie inwestorów w trzech branżach: centra zaplecza biznesowego (tzw. BPO – Business Process Offshoring), logistyka i AGD.

Swoje siedziby w Łodzi mają mBank i Multibank, a centra usług biurowych GE Money Bank i Philips (jego Europejskie Centrum Księgowości powstałe w Łodzi obsługuje 115 oddziałów z 20 krajów). W Łodzi powstała Grupa Atlas, a siedzibę ma polski przewoźnik lotniczy – Centralwings.

Łódzką domeną stała się produkcja sprzętu AGD, w Łodzi zainwestowali m.in. Merloni Indesit i Bosch/Siemens oraz ich poddostawcy. Dzięki temu Łódź stała się jednym z dominujących w Europie ośrodków produkcji tego sprzętu.

W ciągu ostatnich lat w Łodzi zainwestowali też: Gillette (największa na świecie fabryka tej firmy jest w Łodzi), VF Corporation, ABB, Polska Grupa Farmaceutyczna, Hutchinson, Ericpol Telecom, TP SA czy ComArch. Accenture tworzy tzw. informatyczne centrum Demo, a centrum księgowe tworzy CitiBank. W 2006 r., amerykański potentat informatyczny Dell, zdecydował wybudować w mieście swoją fabrykę.

Powstały też duże centra handlowo-rekreacyjne, m.in. Galeria Łódzka i Manufaktura (zajmująca powierzchnię aż 27 ha).

Kultura

Centrum Łodzi przy al. Piłsudskiego
Centrum Łodzi
przy al. Piłsudskiego
Widok z ulicy Henryka Sienkiewicza na centrum Łodzi
Widok z ulicy Henryka Sienkiewicza na centrum Łodzi

Łódź to również ośrodek kulturalny, pełen różnego rodzaju imprez muzycznych, teatralnych, literackich, plastycznych i filmowych. Tu rokrocznie odbywa się kilkadziesiąt festiwali i przeglądów (m.in. Explorers Festiwal czy Festiwal Nauki, Techniki i Sztuki).

W mieście funkcjonuje 20 placówek muzealnych, z unikalnym w Europie Centralnym Muzeum Włókiennictwa, oraz Muzeum Sztuki – posiadającym najbogatsze w Polsce zbiory sztuki współczesnej. Działa też wiele teatrów (m.in. Teatr Wielki, Teatr Muzyczny, teatry dramatyczne, teatry dla dzieci), Filharmonia (w niedawno przebudowanym futurystycznym gmachu nawiązującym jednak frontonem do dawnej fasady filharmonii), kina i galerie.

Od roku 1886 do dziś funkcjonuje Stowarzyszenie Śpiewacze "Harmonia", które reprezentuje Łódź na wielu koncertach w Polsce, jak i na świecie (np. w czerwcu b.r. wyjechali na koncerty do Austrii.

Licznie odwiedzanym przez publiczność wydarzeniem artystycznym są Łódzkie Spotkania Baletowe. Co dwa lata – na scenie łódzkiego Teatru Wielkiego – prezentowane są najnowsze trendy w światowym balecie.

Miasto, nie bez powodu określane jest mianem "HollyŁódź", stanowi przecież największy w Polsce ośrodek produkcji filmowej. W Wytwórni Filmów Fabularnych zrealizowano w drugiej połowie XX w. większość polskich filmów fabularnych. Tradycje, tej zlikwidowanej wytwórni, z powodzeniem kontynuuje studio Opus Film. W Wytwórni Filmów Oświatowych powstają filmy edukacyjne i znakomite dokumenty np. nagrodzony Europejską Nagrodą Filmową Felix Usłyszcie mój krzyk Macieja Drygasa. W słynnym Studio Małych Form Filmowych Se-ma-for powstawały znakomite animowane seriale dla dzieci Miś Uszatek, Colargol, Zaczarowany ołówek, Kot Filemon. W Se-ma-forze Zbigniew Rybczyński zrealizował film Tango, za który otrzymał Oscara. Po likwidacji państwowego Semafora, jego tradycje przejęła spółka realizatorów Se-ma-for Produkcja Filmowa. Powstał tu między innymi znakomicie przyjęty na całym świecie lalkowy film Piotruś i wilk