Śaktyzm (Śakta) - tradycyjny indyjski kult Bogini, żeńskiego aspektu Boga - Absolutu. Bogini ogólnie zwana Śakti lub Dewi stanowi podstawę zarówno ludowej jak i naukowej religijności indyjskiej. W obrębie hinduizmu istnieją trzy główne nurty religijno-duchowe, a śaktyzm jest najmniejszym z nich, słusznie kojarzonym z tantrą. Pozostałe dwa nurty to wisznuizm oraz śiwaizm. Tantra przedstawia Absolut jako personifikację Boskiej Pary Rodzicielskiej w postaci Boga Śiwa i Bogini Śakti. Każda z form kultowych posiada kilkanaście ważniejszych odmian nazywanych osobnym imieniem i bardzo dokładnie opisywanych. Najbardziej znane imiona Bogini Śakti-Kundalini to Dewi, Kali, Durga, Parwati, Uma, Sati, Annapurna, Lalita, Kamala, Śriwidja.
Istnieje dobrze znany panteon trzech Bogiń, żeńskiej trójcy, która w hinduizmie łączy i zespala trzy największe nurty religijne. Śri Saraswati to małżonka Brahmy, Śri Lakszmi jest małżonką Boga Wisznu, a Śri Parwati to małżonka Boga Śiwa. Bogini jest ciepło i dobrotliwie nazywana Matką (Ma (tytuł), Amma) lub Mateczką (Ambika) i reprezentowana przez linię Świętych Kobiet pełniących rolę Guru - mistrzyń i przewodniczek życia duchowego o wielkiej osobistej charyzmie, wiedzy i umiejętności.
Kultywuje się codzienne praktyki wielbienia 108, 300 lub 1008 świętych imion - właściwości przynależnych do Bogini, które człowiek powinien rozwijać w swej drodze udoskonalania i rozwoju wewnętrznego. Najbardziej popularnym zbiorem takich cech - imion jest Lalita-Sahasra-Nama, tysiąc imion Bogini Śri Lalita Dewi.
Pozycja Bogini jest w kulturze indyjskiej duchowości i religii generalnie równorzędna do pozycji Bóstwa w męskiej postaci. Można powiedzieć, że Bogini jest ideałem dla kobiet, a Bóg ideałem dla mężczyzn. Charakterystyczna jest szczególna cześć dla Bogiń - Wojowniczek i Bohaterek jak Durga czy Kālī.potrzebne źródło Hinduizm uważa generalnie, że sprawowanie kultu tylko jednej formy osobowej Boga czy Bogini na "dłuższą metę" jest nieefektywne i wiedzie do patologicznych odchyleń u wyznawców. Dlatego przyjmuje się kult Bóstwa, Absolutu zarówno pod postacią Boga jak i Bogini oraz Boskiej Pary Rodzicielskiej. Ideowo chodzi o jak najlepsze zrównoważenie sił i energii subtelnych w człowieku, tak aby nie popadać w skrajności ani odchylenia czy fanatyzmy. Jest to jedna z przyczyn wielkiej tolerancji i swobody religijnej panującej w obrębie kultury panindyjskiej.
Stare pisma i traktaty znane jako tantry stanowią podstawę nauczania i idei prezentowanych przez śaktyzm, uznawany też za nurt bardzo mistyczny, ezoteryczny czy magiczny.
Przykładowe krótkie Modlitwy - Mantramy Kultu Bogini:
- Om Śaktyai Namah! - Boskiej Mocy i Potędze Chwała!
- Om Durgyai Namah! - Bogini Zwycięskiej Chwała!
- Om Lalityai Namah! - Bogini Piękna Chwała!
- Om Parwatyai Namah! - Dobrotliwej Bogini Chwała!
- Om Kālyai Namah! - Bogini Czasu Chwała!
Spis treści |
edytuj Ważniejsze teksty śaktyzmu
- "Brahmanda-purana" - purana nr 18 z wielkich Puran.
- "Devibhagavata-purana" - purana wymieniana wśród Śaktów z nr 5 według numeracji wielkich Puran
edytuj Ścieżki śaktyzmu
W śiaktyzmie wyróżnić można dwie ścieżki:
- Dakszinamarga (ścieżka prawa ) - głównie czciciele Wisznu i Śiwy
- Wamamarga (ścieżka lewa ) - doktryny tantryczne, główny tekst ścieżki -"Kaula-Upanisad"
edytuj Święte miejsca śaktyzmu
- Bhubaneśwar (stan Orisa,Indie)- miasto, świątynie, święta ku czci Kali
- Kanjakumari (stan Tamil Nadu,Indie) - na wysuniętym najdalej na południe cyplu Indii znajduje się świątynia Kumari Amman poświęcona Parwati w jej aspekcie dziewiczej bogini, kilka festiwali
- Maduraj (stan Tamil Nadu,Indie) - jedno z najstarszych miast południa Indii, świątynie, festiwale
- Kamakhya (stan Assam, Indie) - Jedno z większych miejsc pielgrzymkowych bogini. Znajduje się tu świątynia Kamakhyi Kamakśi
edytuj Przedstawiciele śaktyzmu i ich dzieła
- Kszemaradża ( XI w n.e.)
- "Brihatstotratnakara" ("Zbiór klejnotów wielkiej opowieści")
- Bharatczandra (ur.1712-zm.1760 r n.e.)
- "Vidyasundara"