Antanas Merkys (ur. 1 lutego 1887 w Bajorach koło Kupiszek, zm. 5 marca 1955 koło Włodzimierza nad Klaźmą w Związku Radzieckim), litewski polityk okresu międzywojennego, wieloletni gubernator Kłajpedy i mer Kowna, w latach 1939-40 premier, a po wyjeździe prezydenta Smetony w 1940 roku na krótko głowa państwa litewskiego.
W młodości kształcił się w ryskim gimnazjum, po czym studiował prawo na uniwersytecie w Dorpacie. Studia dokończył eksternistycznie na uczelni w Kijowie.
W czasie I wojny światowej służył w armii carskiej na froncie rumuńskim, zawiadywał też koleją w Kownie, Koszedarach i Kiejdanach. Po uzyskaniu przez Litwę niepodległości w 1918 roku zajął się tworzeniem armii nowopowstałego państwa. Od marca do sierpnia 1919 roku sprawował funkcję ministra obrony.
W 1922 roku zerwał z wojskiem i poświęcił się karierze prawniczej.
Po aneksji Kłajpedy przez Litwę w 1923 roku blisko współpracował z rządowym komisarzem ds. Kłajpedy Antanasem Smetoną.
Po zamachu stanu 17 grudnia 1926 roku prezydent mianował go ponownie ministrem obrony, a w 1927 roku powołał na komisarza rządowego w Kłajpedzie, które to stanowisko Merkys piastował przez pięć lat. W 1932 roku usunięty z funkcji w wyniku konfliktu z lokalną społecznością niemiecką, ponownie zarabiał na życie jako prawnik.
W 1933 roku mianowano go burmistrzem Kowna, którym pozostał do 1939 roku, stojąc na czele Związku Miast Litwy. Jako rzutki głowa miasta cieszył się dużą popularnością wśród Litwinów.
W wyborach do Sejmu IV kadencji w 1936 roku został posłem z okręgu Kowno. Typowano go wówczas na marszałka Sejmu, jednak ostatecznie został nim Konstantinas Šakenis[1].
Po aneksji Wilna przez Litwę w październiku 1939 roku otrzymał posadę przedstawiciela rządu litewskiego w okupowanym mieście.
17 listopada 1939 roku prezydent Smetona powołał go na stanowisko szefa rządu, które piastował aż do początków okupacji radzieckiej w czerwcu 1940 roku.
W decydujących dla Litwy dniach czerwca 1940 roku opowiedział się za przyjęciem ultimatum, nie wierząc w sens zbrojnego oporu Litwy wobec sił sowieckich. 16 czerwca 1940 roku po wyjeździe z kraju prezydenta Smetony przejął obowiązki prezydenta, następnego dnia zaakceptował kandydaturę komunisty Justasa Paleckisa na stanowisko szefa rządu. Mimo uległego stanowiska wobec żądań radzieckich dość szybko popadł w niełaskę nowych władz, już 17 lipca 1940 roku został wraz z rodziną wywieziony do Saratowa w Rosji sowieckiej.
W 1954 roku wypuszczono go z więzienia, ale zakazano powrotu na sowiecką Litwę. Do końca życia mieszkał we Włodzimierzu, gdzie zmarł zimą 1955 roku.
Przypisy
Litwa Międzywojenna
Augustinas Voldemaras • Mykolas Sleževičius • Pranas Dovydaitis • Vincas Mickevičius-Kapsukas • Ernestas Galvanauskas • Kazys Grinius • Ernestas Galvanauskas • Antanas Tumėnas • Vytautas Petrulis • Leonas Bistras • Mykolas Sleževičius • Augustinas Voldemaras • Juozas Tūbelis • Vladas Mironas • Jonas Černius • Antanas Merkys
Litewska SRR
Justas Paleckis • Mečys Gedvilas • Motiejus Šumauskas • Juozas Maniušis • Ringaudas Bronislovas Songaila • Vytautas Sakalauskas
Niepodległa Litwa
Kazimiera Danutė Prunskienė • Albertas Šimėnas • Gediminas Vagnorius • Aleksandras Abišala • Bronislovas Lubys • Adolfas Šleževičius • Laurynas Stankevičius • Gediminas Vagnorius • Irena Degutienė • Rolandas Paksas • Irena Degutienė • Andrius Kubilius • Rolandas Paksas • Eugenijus Gentvilas • Algirdas Brazauskas • Zigmantas Balčytis • Gediminas Kirkilas • Andrius Kubilius
Republika Litewska 1918-1940
Antanas Smetona • Aleksandras Stulginskis • Kazys Grinius • Jonas Staugaitis¹ • Aleksandras Stulginskis¹ • Antanas Smetona • Antanas Merkys¹ • Justas Paleckis
Republika Litewska od 1990
Algirdas Brazauskas • Valdas Adamkus • Rolandas Paksas • Artūras Paulauskas¹ • Valdas Adamkus
¹ pełniący obowiązki
| Poprzednik |
 |
Gubernator Kraju Kłajpedy 1927-1932 |
|
Następca |
| Poprzednik Antanas Gravrogkas |
 |
Burmistrzowie Kowna 1933-1939 |
|
Następca |