Arsenopiryt (inaczej mispikiel) — minerał z gromady siarkosoli; jego głównym składnikiem siarczek żelazowo-arsenowy. Minerał pospolity i szeroko rozpowszechniony.
Nazwa pochodzi od składu chemicznego (E.F. Glocker, 1847).
Spis treści |
edytuj Właściwości
- Wzór chemiczny: FeAsS - siarczek żelaza i arsenu (z domieszką kobaltu, niklu oraz złota).
- Krystalizuje w układzie jednoskośnym.
- Barwa: srebrzystobiały
- Twardość: 5,5-6
- Gęstość: 6,0-6,2
- Łupliwość: wyraźna
- Barwa: cynowobiała, szara
- Rysa: szaroczarna
- Połysk: metaliczny
Tworzy kryształy długosłupkowe lub krótkosłupkowe, igiełkowe , listewkowe kryształy mają na ścianach charakterystyczne prążkowanie. Wykształca zbliźniaczenia – bliźniaki krzyżowe. Występuje w skupieniach zbitych, ziarnistych, skorupowych, włóknistych, promienistych, rozetowych. Jest kruchy, nieprzezroczysty. Zawiera domieszki: kobaltu – arsenopiryt kobaltowy (glaukodot), złota – niklu, bizmutu.
Uderzenie w minerał młotkiem powoduje powstawanie iskier, przy czym wydziela się charakterystyczny czosnkowy zapach arszeniku. Podczas podgrzewania na ściankach próbówki osadza się czerwonawżółty siarczek arsenu. Pod wpływem wzrostu temperatury minerał przybiera szaroczarną barwę żelaza.
Istnieje wiele odmian tego minerału zawierających inne metale np. danait, w którym część atomów żelaza zastąpiły atomy kobaltu.
edytuj Występowanie
Produkt procesów hydrotermalnych wysokich i średnich temperatur. Występuje w utworach hydrotermalnych ( w żyłach i gniazdach kruszcowych i kwarcowych. Arsenopiryt pojawia się w pegmatytach, skałach metamorficznych np. gnejsach. Często tworzy impregnacje w serpentynitach i amfibolitach. Współwystępuje z lelingitem, pirytem, chalkopirytem.
Główne złoża: USA - New Hampshire, Wielka Brytania, Niemcy - (Saksonia, G.Harz, w okolicach Miśni), Szwecja - (Boliden - największe na świecie złoże).
W Polsce występuje m.in. w Złotym Stoku na Dolnym Śląsku eksploatowany od średniowiecza do lat 50. XX w. Także w Kowarach i Przecznicy - kobaltonośny ( glaukodot).
edytuj Zastosowanie
- Najważniejsza ruda arsenu – 46% As
- surowiec do otrzymywania złota i kobaltu.
- Używany jest do produkcji środków ochrony roślin,
- preparatów medycznych,
- utwardzaniu stopu drukarskiego
- interesuje kolekcjonerów.
edytuj Bibliografia:
- Leksykon Przyrodniczy - Minerały i kamienie szlachetne –„Horyzont” 2002r.
- Atlas mineralogii – G.G. Gormaz , J. J. Casanovas – „Wiedza i życie” 1992r.
- R. Hochleitner - Minerały i kryształy – „Muza S.A.” 1994r.
- W. Heflik, L. Natkaniec – Nowak – Minerały Polski – Wyd. „Antykwa” 1998r.
