Asceza (gr. ἄσκησις askesis - pierwotnie "ćwiczenie, trening") - dobrowolne skrajne wyrzekanie się i ograniczanie przyjemności, wstrzemięźliwość, zazwyczaj z pobudek religijnych. Oznacza dobrowolne ograniczanie potrzeb cielesnych (jedzenie, sen, współżycie płciowe) do absolutnego minimum i poddawanie się surowej dyscyplinie wewnętrznej w celu osiągnięcia czystości i doskonałości duchowej. Ludzi praktykujących ascetyzm nazywamy ascetami. Głęboko wierzyli w sens cierpienia, uzyskanie zbawienia i osiągnięcia świętości już za życia.
Postawa ta była popularna w początkowym okresie rozwoju chrześcijaństwa, wywodzi się z patrystyki oraz poglądów i teorii filozofii stoików, które zostały przyjęte przez Ojców Kościoła. Jej elementy zostały przejęte przez filozofie i estetykę chrześcijańską, która zakładała wyrzeczenie się doznań zmysłowych na rzecz kontemplacji, rozmyślań i próby kontaktu z Bogiem. Estetyka została wpisana w życie wielu zakonów, zarówno Kościoła katolickiego jak i Kościołów obrządków wschodnich. Asceza jako rodzaj ćwiczenia duchowego jest też obecna w hinduizmie, islamie (zwłaszcza w wersji sufickiej) oraz w pewnym sensie także w buddyzmie, choć ta ostatnia religia raczej zwalcza skrajne przejawy ascezy, jako utrudniające osiągnięcie prawdziwego oświecenia duchowego (nirwany).
W Sketis, znanej egipskiej kolonii mnichów, obowiązywały przepisy precyzyjnie regulujące ilość kroków, które wolno było wykonać oraz ilość kropli wody, które wolno było wypić.
Dla zachowania czystości mnisi często poddawali się infibulacji (zawieszano śruby, kawałki żelaza na penisie) lub kastracji (jak np. Sekstus czy Orygenes).
Ascezę dzielimy na wschodnią (surowszą) i zachodnią (łagodniejszą).
Asceza mistyczna to przygotowanie się do doświadczenia mistycznego.
Spis treści |
edytuj Przykładowe, stosowane w przeszłości metody umęczenia ciała
- stanie na jednej nodze przez kilkanaście dni
- brak spożywania pokarmów, lub tylko minimalna ich ilość
- nurkowanie w lodowatej wodzie
- spanie w celach, norach, zwanych "grobami"
- ciągłe przelewanie łez
- abstynencja seksualna
- biczowanie się
- brak higieny (nie myto się przez kilkanaście lat, przykładami są Adalbert czy Franciszek z Asyżu
- zakładanie włosienicy (szorstka tkanina z końskiego włosia)
edytuj Przykładowi święci asceci chrześcijańscy
- Święty Aleksy – opuścił żonę w czasie nocy poślubnej by poświęcić się Bogu, nocował na schodach kościoła, wylewano na niego pomyje, po czym jako żebrak mieszkał do śmierci pod schodami pałacu swego ojca
- Święty Antonim (zm. 338) – walczył z demonem i odparł jego ataki, mieszkał w grobie, raz dziennie skromnie jadał po zachodzie słońca
- Święty Grzegorz z Nazjanzu (zm. 389) – sypiał na gołej ziemi, noce spędzał na modlitwach i płaczach, żywił się stęchłym chlebem
- Święty Szymon Słupnik (zm. 460) – od przełożonego otrzymał pozwolenie na przestrzeganie surowego postu Jezusa na pustyni
- Święty Benedykt z Nursji (zm. 543) – mieszkał w jaskini, odmawiał sobie pożywienia, gdy odczuwał pokusę bez lęku rzucał się pomiędzy cierniste krzewy
- Święty German z Paryża (zm. 546) – nigdy nie okrywał swego ciała nawet zimą, żyje jedynie chlebem i wodą, śpi na gołej ziemi gdy tylko pozwala sobie na odpoczynek po długich czuwaniach.
Na podstawie książki Jean Paul Roux „Krew – mity, symbole, rzeczywistość”