Brachygrafia to jedna z nauk pomocniczych historii, będąca działem paleografii. Zajmuje się badaniem i rozszyfrowywaniem skrótów. Bardzo istotna dla historyków mediewistów (w średniowiecznej łacinie i grece bardzo często używano skrótów w piśmie).
Łaciński system skrótów dzieli się na:
- abbreviatio per suspensionem (suspensja) - skracanie przez ucięcie części wyrazu i pozostawieniu tylko początkowej części;
- abbreviatio per contractionem (kontrakcja) - skracanie przez ściągniecie, usunięciu ulega środkowa część wyrazu, pozostaje początek i koniec wyrazu, czasem także jakaś środkowa litera;
- abbreviatio per signum abbreviationis - zastępowanie sylab specjalnymi znakami.
Starożytność posługiwała się przede wszystkim suspensją, kontrakcja występuje rzadko, przy skrótach prawniczych (notae iuris). Natomiast w średniowieczu najpopularniejszą metodą skracania była kontrakcja.
Najważniejszym dziełem w zakresie skrótów używanych w pismach łacińskich jest A. Cappellego "Dizionario di abbreviature latini ed italiani", wydany w Mediolanie w 1912. Link do kopii w internecie.
edytuj Skróty w łacinie
- A.
- Anno (roku)
- A.C.
- Anno Currente (w roku bieżącym)
- A.Ch.N.
- Ante Christum Natum (przed narodzinami Chrystusa)
- A.D.
- Anno Domini (roku pańskiego)
- A.M.
- Ante Meridiem (przed południem)
- A.M.D.G.
- Ad Maiorem Dei Gloriam (ku większej chwale Bożej)
- A.U.C.
- Ab Urbe Condita (od założenia Miasta - czyli Rzymu)
- B.
- Beatus (Błogosławiony)
- B.V.M.
- Beata Virgo Maria (Błogosławiona Dziewica Maria)
- CA
- Circa (około)
- CAP.
- Caput (rozdział)
- COS.
- Consule (za konsulatu ...)
- COSS.
- Consulibus (za konsulatu konsulów ...)
- C.T.
- Cum Tempore (z dopuszczalnym czasem spóźnienia się)
- CV
- Curriculum Vitae (życiorys)
- D.
- Denarius (denar)
- DEL.
- Deletum (zniszczone, zepsute)
- DEL.
- Delineavit (narysował)
- D.O.M.
- Deo Optimo Maximo (Bogu największemu i najwyższemu)
- DR Med.
- Doctor Medicinae (doktor medycyny)
- DR Phil.
- Doctor Philosophiae (doktor filozofii)
- D.V.
- Deo Volente (z wolą boską)
- E.G.
- Exempli Gratia (na przykład)
- EP.
- Episcopus (biskup)
- E.S.P.
- Et Sic Porro (i tak dalej)
- ETC.
- Et Cetera (i tak dalej)
- ET SEQ.
- Et Sequentes (i następni)
- EXC.
- Excussit (wygrawerował, odlał)
- F.
- Fecit (wykonał)
- F.
- Femininum (rodzaj żeński)
- F.
- Fiat (niech się stanie)
- HIST.
- Historicus (historyk, historyczny)
- H.S.T.
- Hic Sepultus Est (został tu pochowany)
- H.T.
- Hoc Tempore (w tym czasie)
- IB.
- IBID. - Ibidem (tamże)
- ID.
- Idem (ten sam)
- I.A.
- Inter alia (między innymi)
- I.E.
- Id Est (to jest)
- IHS
- (skrót pochodzenia łacińskiego) IHS = Iesus Hominem Salvator-Jezus Zbawiciel Człowieka wprowadzony przez Świętego Bernardyna ze Sieny
- I.N.C.
- In Nomine Christi (w imię Chrystusa)
- I.N.D.
- In Nomine Dei (w imię Boga)
- I.N.R.I.
- Iesus Nasarenus Rex Iudaeorum (Jezus Nazareński, król żydowski)
- INV.
- Invenit (wynalazł, wykrył)
- I.O.M.
- Iovi Optimo Maximo (Jowiszowi największemu)
- I.Q.
- Idem Quod (to samo, co)
- IT.
- Item (także)
- I.U.D.
- Iuris Utriusque Doctor (doktor obojga praw, tj. cywilnego i kanonicznego)
- L.
- Liber (księga)
- L.
- Libra (funt)
- LAC.
- Lacuna (luka, brak)
- L.B.S.
- Lectori Benevolo Salutem (pozdrowienia dla życzliwego czytelnika)
- L.C.
- Liber Citatus (księga cytowana)
- L.C.
- Loco Citato (w miejscu cytowanym)
- LIM.
- Limes (granica)
- L.L.D.
- Legum Doctor (doktor praw)
- L.L.M.
- Legum Magister (magister praw)
- LOQ.
- Loquitur (mówi)
- L.S.
- Lectori Salutem (pozdrowienia dla czytelnika)
- M.
- Mense (w miesiącu...)
- M.A.
- Magister Artium (stopień akademicki)
- MARG.
- Margo (margines)
- M.D.
- Medicinae Doctor (doktor medycyny)
- M.D.S.
- Misce, Da, Signa (zmieszaj, wydaj, oznacz)
- MEM.
- Memento (pamiętaj)
- MM
- Manu (ręcznie)
- MPP
- M.Pr. - Manu Propria (własną ręką)
- N.B.
- Nota Bene! (zwróć uwagę)
- NE. CON.
- Nemine Contradicente (wobec braku sprzeciwu)
- NEM. DIS.
- Nemine Dissentiente (wobec braku sprzeciwu)
- N.L
- Non Liquet (nie jest jasne)
- N.N.
- Nomen Nescio (niewiadomego imienia)
- N.N.
- Non Notus (nieznany)
- O.A.M.D.G.
- Omnia Ad Maiorem Dei Gloriam (dla większej chwały Bożej)
- OB.
- Obit (zmarł)
- OB.S.P.
- Obit sine Prole (zmarł bezpotomnie)
- OFF.
- Offusum (niejasne, rozlane)
- OM.
- Omittit (pomija)
- OP. CIT.
- Opere Citato (w dziele cytowanym)
- O.S.C.
- Opus Super Cetera (dzieło ponad inne)
- P.A.
- Per Annum (rocznie)
- PINX.
- Pinxit (namalował)
- P.M.
- Pontifex Maximus (najwyższy kapłan)
- P.M.
- Post Meridiem (po południu)
- P.M.
- Post Mortem (po śmierci)
- P.M.
- Pro Memoria (dla pamięci)
- PR.A.
- Pro Anno (rocznie)
- PRAEF.
- Praefatio (przedmowa)
- PROX.
- Proximo (najbliżej)
- P.S.
- Post Scriptum (dopisek)
- PXT.
- Pinxit (namalował)
- Q.B.F.F.F.Q.S.P.R.
- Quod Bonum, Felix, Faustum, Fortunatumque Sit Populo Romano (Oby to było dla szczęścia, dobra i pomyślności narodu rzymskiego)
- Q.E.D.
- Quod Erat Demonstrandum (co było do udowodnenia)
- Q.L.
- Quantum libet (do woli)
- Q.P.
- Quantum Placet (ile się podoba)
- Q.S.
- Quantum Satis (ile trzeba)
- Q.S.
- Quantum Sufficit (ile wystarczy)
- Q.V.
- Quantum Vis (ile chcesz)
- Ras.
- Rasura (wyskrobanie, wygładzenie)
- R.(ET.I.)
- Rex et Imperator (król i władca)
- R.I.P.
- Requiescat In Pace (niech odpoczywa w pokoju)
- S.
- Saeculum (wiek)
- S.
- Sanctus (święty)
- S.A.
- Sine Anno (bez oznaczenia roku)
- S.C.
- Senatus Consultum (postanowienie senatu)
- SC., SCULP.
- Sculpsit (rzeźbił, rytował)
- S.D.
- Salutem Dicit (pozdrawia)
- S.E.E.O.
- Salvo Errore Et Omissione (z możliwością błędu i przeoczenia)
- S.O.
- Sine Obligo (bez zobowiązań)
- S.P.D.
- Salutem Plurimam Dicit (wielce pozdrawia)
- S.P.Q.R.
- Senatus Populusque Romanus (Senat i Lud Rzymski)
- SQ.
- Sequens (następny)
- SQQ.
- Sequentes (następni)
- S.T.
- Sine Tempore (ściśle punktualnie)
- S.T.P.
- Sanctae Theologiae Professor (profesor świętej teologii)
- S.V.
- Sub Voce (pod nazwą)
- SUP.
- Supra (wyżej)
- U.I
- Ut Infra (jak niżej)
- U.S.
- Ut Supra (jak wyżej)
- V.
- Versus (wiersz)
- V.
- Versus (naprzeciw)
- V.
- Vide (zobacz)
- V.S.
- Veteris Stili (według starego stylu)
- V.S.Pl.
- Verte Si Placet (odwróć proszę)
Zobacz też