Demokracja bezpośrednia - system polityczny, w którym decyzje podejmuje się przez głosowanie ludowe (plebiscyt, referendum), w którym wziąć udział mogą wszyscy obywatele uprawnieni do głosowania.
Spis treści |
edytuj Współczesne występowanie
Elementy demokracji bezpośredniej występują w większości współczesnych systemów demokracji pośredniej, w Polsce są to głównie referenda lokalne w sprawie odwołania organów samorządu terytorialnego oraz referenda ogólnopolskie w najważniejszych sprawach ustrojowych (przyjęcie Konstytucji, przystąpienie do Unii Europejskiej). Nie ma jednak tradycji podejmowania decyzji przez referenda i większość ważnych decyzji podejmuje parlament.
System najbliższy demokracji bezpośredniej występuje obecnie w Szwajcarii - praktycznie każda ustawa federalna i lokalna może zostać poddana pod referendum; według szacunków prowadzi się tam więcej referendów niż we wszystkich pozostałych państwach świata łącznie. Generalną tendencją jest, że na poziomie samorządowym występuje system bliższy demokracji bezpośredniej niż na poziomie wyższym.
edytuj Zalety w porównaniu z demokracją pośrednią
Demokracja bezpośrednia pozwala uniknąć kilku istotnych problemów demokracji pośredniej:
- Wynik referendum oddaje opinię ludzi w danej chwili, nie w chwili ostatnich wyborów. W krajach gdzie przez ten czas następują zwykle duże zmiany poparcia dla ugrupowań politycznych (tak jak np. w Polsce) demokracja pośrednia musi prowadzić do podejmowania decyzji wbrew woli wyborców. W demokracji pośredniej częściowo przeciwdziałać mogłyby temu częstsze wybory (np. co rok).
- Głosowania na jedną z dwóch możliwych propozycji, jakimi są typowe referenda, są całkowicie odporne na głosowanie taktyczne. Nie jest możliwe stworzenie takiego systemu dla większej liczby opcji, a typowe systemy wyborcze są bardzo dalekie od tego co jest matematycznie możliwe, nie umożliwiając wyborcom podania list priorytetów kandydatów itp.
- Referendum umożliwia wypowiedzenie się w dowolnej sprawie. Jeśli ktoś zgadza się z jedną opcją polityczną w pewnych sprawach, a nie zgadza się w innej, w demokracji pośredniej nie będzie dobrze reprezentowany. W demokracji bezpośredniej ma on możliwość głosować w każdej sprawie według własnego uznania, niezależnie od stanowiska partii politycznych.
- Wyborcy mogą podjąć decyzję w konkretnej sprawie wbrew woli establishmentu politycznego.
- Wyborcy są odporni na różnego typu naciski, korupcję i inne czynniki, które powodują podejmowanie decyzji wbrew woli wyborców w przypadku demokracji pośredniej.
edytuj Kategoryzacja
Podziały:
A:
- referendum konstytutywne (stanowiące) - decyzja jest wiążąca;
- referendum konsultatywne (opiniodawcze) - zasięganie opinii.
B:
- referendum obligatoryjne - trzeba przeprowadzić;
- referendum fakultatywne - można przeprowadzić.
C:
- referendum aprobatywne (afirmatywne) - przyjęcie;
- referendum derogacyjne - odrzucenie.
D:
- referendum ogólnokrajowe - na terytorium całego kraju;
- referendum lokalne - na wybranym terytorium (w Polsce - województwo, powiat, gmina).
edytuj Referendum ogólnopolskie
Zgodnie z Konstytucją RP referendum (jedynie fakultatywne) może zarządzić:
- Sejm RP bezwzględną większością głosów w obecności przynajmniej połowy ustawowej liczby posłów;
- Prezydent za zgodą Senatu (przy warunkach jw.)
Referendum ogólnokrajowe jest wiążące przy frekwencji powyżej 50%, jeśli frekwencja jest niższa, wynik referendum ma charakter jedynie opiniodawczy.
edytuj Referendum lokalne
Zobacz więcej w osobnym artykule: Referendum lokalne.Referendum lokalne może zostać przeprowadzone na obszarze gminy, powiatu bądź województwa, w sprawie samoopodatkowania się mieszkańców bądź wcześniejszego odwołania organu stanowiącego (rady gminy, rady powiatu bądź sejmiku województwa; wystąpić o przeprowadzenie referendum w sprawie odwołania może 1/10 mieszkańców (5% w przypadku województwa), a wymagana frekwencja wynosi 30%.
Od 2002 roku, wraz z wprowadzeniem bezpośrednich wyborów wójtów (burmistrzów, prezydentów miast), została wprowadzona możliwość przeprowadzenia referendum w sprawie odwołania organu wykonawczego gminy. Zarządza się je na wniosek 10% mieszkańców bądź w drodze uchwały rady gminy; wymagana frekwencja wynosi 30%, co ma ulec zmianie w kadencji rozpoczynającej się w 2006 roku.
edytuj Plebiscyt
Inną formą demokracji bezpośredniej jest plebiscyt. Rozstrzyga on kwestie o charakterze kompleksowym, głosujący biorą pod uwagę całokształt warunków (np. przynależność terytorium do danego państwa, a tym samym ustroju).
edytuj Inicjatywa obywatelska
Istnieje również możliwość zgłoszenia inicjatywy ustawodawczej lub weta obywatelskiego. Obywatele mogą w ten sposób inicjować tworzenie aktów prawnych lub ich odrzucenie. Określona liczba obywateli (w Polsce 100 000 mających prawo udziału w wyborach parlamentarnych) może przedłożyć konkretną propozycję lub tylko założenia.
edytuj Zobacz też
edytuj Linki zewnętrzne
- Demokracja bezpośrednia i semibezpośrednia
- Stowarzyszenie Demokracja Bezpośrednia
- The Direct Democracy Center
- Canadians for Direct Democracy
antyczna • szlachecka • hierarchiczna • bezpośrednia • parlamentarna • społeczna • ludowa • ateńska • uczestnicząca • totalitarna • liberacyjna • pośrednia • rad