| Dworek Jana Matejki | |
 Dworek Jana Matejki w Krzesławicach - widok od przodu. |
|
| Data założenia | 1966 |
| Lokalizacja |  Polska Krzesławice |
Dworek Jana Matejki w Krzesławicach - staropolski dworek wystawiony w 1826 roku, którego obecnym właścicielem jest Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Jest to typowa parterowa rezydencja wiejska z dobudówką mieszczącą niegdyś pracownie Jana Matejki. Całość przykrywa dach gontowy, a od frontu dostawiona jest weranda zaprojektowana przez J. Matejkę. Dworek otoczony jest 4 ha parkiem. Od 1966 roku pełni funkcję muzeum, które poświęcone jest twórczości Jana Matejki, a jedna z sal przypomina innego wybitnego mieszkańca Krzesławic, Hugona Kołłątaja.
Spis treści |
edytuj Historia
Pierwszymi znanymi właścicielami Krzesławic byli rycerze z rodu Gryfitów. W 1198 podarowali oni te dobra zakonowi bożogrobców w Miechowie, a po kasacie zakonu w XVIII w. majątek trafił w ręce Akademii Krakowskiej. W 1788 tytułem emifeuzy wszedł w jego posiadanie ówczesny rektor tej uczelni Hugo Kołłątaj (1750–1812). Wystawiony przez niego dwór stał w miejscu, gdzie dziś znajduje się latarnia koło parkingu. Budowla ta nie istnieje. Gdy zbudowano nowy dwór pełniła funkcje "kuchni letniej" i została rozebrana w 1918 r.
Po upadku wojny w obronie konstytucji 3 maja dwór został Kołłątajowi odebrany i objął go konsyliarz konfederacji targowickiej Karol Głębocki. Jakiś czas mieszkała jeszcze matka Kołłątaja, Marianna z Mierzeńskich oraz jego siostra. Na początku XIX w. dwór zakupili Kirchmajerowie, którzy w 1826 roku wznieśli obecny dwór. Mieszkał tu Jan Kanty Kirchmajer, a potem dzierżawił te dobra Kazimierz Girtller, który zostawił ciekawe pamiętniki dotyczące terenów obecnej Nowej Huty.
Spokrewniony z Kirchmajerami Jan Matejko zakupił dworek w 1876 roku za pieniądze ze sprzedaży obrazu Stefan Batory pod Pskowem. W tym okresie dworek został przebudowany i rozbudowany według autorskiego projektu samego artysty. Matejko między innymi dobudował ganek własnego projektu pracownię malarską. W Krzesławicach Jan Matejko stworzył wiele swoich dzieł, głównie portrety i szkice, a także cykl "Dzieje cywilizacji w Polsce", "Bohdan Chmielnicki z Tuhajbejem pod Lwowem", "Ksiądz Kordecki broniący Jasnej Góry", "Rzeczpospolita Babińska", (w tle ukazany jest ogród dworski w Krzesławicach), "[[Bolesław Rogatka i Anna Deren". Tutaj powstał też częściowo obraz "Kościuszko pod Racławicami". Kopiec po którym jedzie na obrazie Naczelnik znajdował się w tutejszym parku, a do obrazu pozowali miejscowi chłopi (jeden z nich, przedstawiony jako Bartosz Głowacki, zmienił sobie potem nazwisko z Boligłowa na Głowacki).
Po śmierci malarza dworek przeszedł w ręce żony a następnie syna Tadeusza. Choć J. Matejko marzył, by Krzesławice stały się siedzibą rodową, to majątek był tak zadłużony, że trzeba go było sprzedać. Trafił on w ręce dawnych plenipotentów Matejki, Cybulskich, a po nich objęła go ich córka Maria Burzyńska. Ona to w 1959 roku przekazała dworek krakowskiemu Towarzystwu Przyjaciół Sztuk Pięknych.
W dniu 17 stycznia 1966 roku w dworku dokonano uroczystego otwarcia muzeum. Znalazły tu miejsce pamiątki po Janie Matejce i Hugonie Kołłątaju, wyeksponowano poczet królów i książąt polskich (autorstwa uczniów J. Matejki Leonarda Stroynowskiego i Zygmunta Papieskiego), utworzono salę dydaktyczną.
Kolejnymi opiekunami Dworku J. Matejki w Krzesławicach byli:
edytuj Zbiory
Z oryginalnego wyposażenia krzesławickiego dworu nie zachowało się wiele. Z czasów J.Matejki pochodzą: ganek (zaprojektowany przez artystę), drzwi wejściowe, drewniana ławka oraz dzwon do zwoływania domowników (obecnie na wieży pobliskiego kościoła).
Większość widocznego na ekspozycji umeblowania pochodzi z dawnego pałacu hrabiego Xawerego Pusłowskiego przy ul. Westeplatte i jest depozytem Muzeum UJ. Obrazy wiszące na ścianach w większości są własnością TPSP.
Do ciekawszych eksponatów należą:
- Sepet zdobiony kością (XVIII w.)
- Sepet zdobiony macicą perłową (XIX w)
- Komplet mebli w stylu Ludwika Filipa
- Szafa rokokowa z 1737 r.
- Stół i szafa w stylu neobarokowym (według tradycji po Henryku Sienkiewiczu)
- Fortepian na którym grywała żona Jana Matejki, Teodora z Giebułtowskich Matejkowa
- Skrzynia na rysunki po Janie Matejce
- Jan Matejko, Głowa konia
- Jan Matejko, Orzeł (proj. polichromii do Kościoła Mariackiego w Krakowie)
- Jan Matejko, Herb cechu ślusarzy, (proj. polichromii do Kościoła Mariackiego w Krakowie)
- Jan Matejko, oprawiony cykl grafik: Stroje w Polsce z dedykacją dla Leona Serafińskiego
- Gałąź palmowa z wieńca przysłanego na pogrzeb Jana Matejki przez Henryka Siemiradzkiego
- Nekrolog Jana Matejki
- Leonard Stroynowski, Zygmunt Papieski, Poczet królów i książąt polskich
- NN, Portret Tadeusza Kościuszki
- NN, Portret Stanisława Augusta Poniatowskiego
- NN, Portret Hugona Kołłątaja
- Stefan Żechowski, Jan Matejko u umierającego Artura Grottgera
- Portrety Państwa Cybulskich
- Stefan Matejko, Poranek w Krzesławicach
- Leszko, Dworek w Krzesławicach
- Stefan Rostworowski, Dworek w Krzesławicach
- Halina Cieślińska-Brzeska, W Hołdzie Janowi Matejce
edytuj Bibliografia
- Jaroszewski Tadeusz Stefan, Dwory i dworki w Polsce, Wydawnictwo "Sport i Turystyka" MUZA S.A., Warszawa, 1997.
- Rożek Michał, Przewodnik po zabytkach i kulturze Krakowa, Wydawnictwo naukowe PWN, 2000.
- Rożek Michał, Zwiedzamy Kraków: przewodnik turystyczny, Wydawnictwo PTTK Kraj, Warszaw, Kraków, 1989.
- Zinkow Julian, Podkrakowskie wycieczki, Wydawnictwo Krakowski Ośrodek Informacji i Reklamy Turystycznej „Wawel – Tourist”, Kraków, 1977.
- Miezian Maciej, Nowa Huta. Socjalistyczna w formie, fascynująca w treści, Wydawnictwo Bezdroża, Kraków 2004.