| Dynów | |||
|
|||
| Województwo | podkarpackie | ||
| Powiat | rzeszowski | ||
| Gmina - rodzaj |
Dynów miejska |
||
| Prawa miejskie | 1429-1919, od 1946 | ||
| Burmistrz | Zygmunt Frańczak | ||
| Powierzchnia | 24,41 km² | ||
| Położenie (punkt) | 49° 49' N 22° 14' E |
||
| Ludność (2006) • liczba • gęstość |
6300 246 os./km² |
||
| Strefa numeracyjna (do 2005) |
16 | ||
| Kod pocztowy | 36-065 | ||
| Tablice rejestracyjne | RZE | ||
Położenie na mapie Polski  Dynów
|
|||
| TERC10 (TERYT) |
3182416011 | ||
|
Urząd miejski3
Rynek 2 36-065 Dynówtel. 16 652-10-93; faks 16 652-11-13 |
|||
| Strona internetowa miasta | |||
Dynów (dawniej Denow) – gmina miejska w województwie podkarpackim, w powiecie rzeszowskim, nad Sanem, Pogórze Dynowskie. Przed 1945 rokiem Dynów należał do województwa lwowskiego, po zakończeniu II wojny światowej miasto weszło w skład nowo utworzonego województwa rzeszowskiego. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa przemyskiego.
Według danych z 30 czerwca 20042, miasto miało 6030 mieszkańców.
Spis treści |
edytuj Struktura powierzchni
Według danych z roku 20026, Dynów ma obszar 24,51 km², w tym:
- użytki rolne: 77%
- użytki leśne: 12%
Miasto stanowi 2,01% powierzchni powiatu.
edytuj Demografia
Dane z 30 czerwca 20042:
| Opis | Ogółem | Kobiety | Mężczyźni | |||
|---|---|---|---|---|---|---|
| jednostka | osób | % | osób | % | osób | % |
| populacja | 6300 | 100 | 3080 | 51,1 | 2950 | 48,9 |
| gęstość zaludnienia (mieszk./km²) |
246 | 125,7 | 120,4 | |||
Według danych z roku 20026, średni dochód na mieszkańca wynosił 1323,3 zł.
edytuj Historia
- w okresie panowania króla Kazimierza Wielkiego dobra Rzeszowskie wraz z Dynowem nadane zostały rycerzowi Janowi Pakosław de Strożyszcz. W posagu Dynów i Rzeszów i inne dobra otrzymał Kmita Sobieński poślubiając córkę Augustyna z Rzeszowa.
- główna posiadłość Piotra Kmity, wojewody sandomierskiego, a później krakowskiego
- 1409- Po śmierci Piotra Kmity, kasztelana lubelskiego, dobra dynowskie wraz z Hyżnem odziedziczył jego syn Piotr Lunak Kmita, który ożenił się z dziedziczką części Rzeszowa Ofką (Zofią) Rzeszowską.
- 1410 - pobyt Króla Władysława Jagiełły po bitwie pod Grunwaldem, w której sławili się mieszkańcy Dynowa.
- 1424 - własność Andrzeja Wernera de Denow
- 1429 - uzyskanie praw miejskich
- 1436- dobra dynowskie zagarnął bezprawnie stryj małoletniej wówczas Małgorzaty z Kmitów, (ur.1430 r.) Mikołaj Kmita- kasztelan przemyski, zapoczątkowując długoletni spór, zakończony w r. 1441 nowym podziałem dóbr. Dobra dynowskie odzyskała Małgorzata Mościcowa, znana z fundacji kościoła w Dynowie.
- 4 kwietnia 1448 - Małgorzata z Kmitów Mościcowa z Dynowa - córka Piotra Lunaka Kmity i Zofii Rzeszowską- Ofki(wg spisu; właścicielka Jawornika Polskiego i wsi koło Dynowa), poślubiła w 1432 r. hr. Piotra Kunatha (podczaszego sandomierskiego), i w 1468 r.; Jana Jaksę de Zalaśna z Wielkich Mościsk, Koźmina ze Strzałkowic h. Ostoja, i s. Andrzeja kasztelana, z nią dziedziczył Rzeszów i Dynów.
- 1462 - fundacja kościoła przez Małgorzatę Wapowską de Strzałkowice, i ustanowienie urzędu parafialnego przez biskupa Mikołaja Odrowąża Błażejowskiego(ok. 1405 - 21 grudnia 1474).
- Po śmierci Małgorzaty Kmity Dynów dziedziczą jej synowie: Stanisław Dynowski a po nim Jan Dynowski (który zmarł bezpotomnie w roku 1539). Kolejnymi spadkobiercami zostali bracia stryjeczni Mikołaj i Piotr Rzeszowscy herbu Doliwa. W roku 1496 sprzedali oni dobra dynowskie Janowi Amorowi Tarnowskiemu- kasztelanowi krakowskiemu. W roku 1532 dobra dynowskie przejęli od Tarnowskich – Wapowscy
- 1540 - Dynów własnością rodu Wapowskich: Piotra Wapowskiego - stolnik sanocki i potem Katarzyny Wapowskiej, a po niej, syn Jana Stanisława Wapowskiego, a po jego śmierci w 1632 r., (gdy nagrobekw kościele wystawiła mu wdowa Magalena Wapowska z Jordanów); przejął Dynów syn Karol Wapowski, który w 1644 r. sprzedał okoliczne dobra Marcinowi Konstantemu Krasickiemu .
- 1604 - dotacja na wyposażenie kościoła przez Katarzynę Wapowską de Maciejowice - Maciejowska.
- 1617 - konsekracja kościoła p.w. św. Wawrzyńca przez arcybiskupa lwowskiego Andrzeja Pruchnickiego
- 1632 - Szymon Starowolski pisze, iż "Rymanów, Dynów i Lesko swoje zamki mają"
- 1644 - własność Marcin Konstanty Krasicki z rodu Krasickich
- 1657 w czerwcu - zniszczenie miasta, zamku na skarpie w północno-wschodniej części grodu, oraz spalenie kościoła parafialnego św. Wawrzyńca, przez wojska Rakoczego.
- 1663 - odbudowa kościoła ze zniszczeń wojennych, poświęcenie kościoła przez biskupa Stanisława Sarnowskiego. W tym latach istnieje jeszcze kościół przytułek pw. Zwiastowania Najświętszej Marii Panny i przy wyjezdzie na Dubiecko kościół św. Krzyża.
- 1672 - najazd Tatarów pod dow. nureddina sołtana Safę Gereja.
- 1686 - Jerzy Krasicki Stolnik Przemyski, umierając zapisał dobra koło Dynowa żonie Ks. Teofili Czartoryskiej, która następnie wyszła za Ks. Grzegorza Antoniego Ogińskiego - Wielkiego Hetmana Litewskiego.
- 1691 - Ks. Grzegorz A. Ogiński wydał zarządzenie porządkowe i przywileje dla Dynowa , gdzie podkreślano, że: chcąc podnosić miasto, które od węgierskiej wojny jest spustoszone nadaje mu się przywilej.
- 19 litopada 1702 r. gen. szwedzki Magnus Stenbock wysłał z Rzeszowa na Dynów 300-osobowy oddział jazdy w celu schwytania Grzegorza Ogińskiego, stronnika króla Augusta II. Nie mogąc dostać starosty wołkowyskiego, Szwedzi spalili Dynów i złupili okoliczne dobra. G. Ogiński rządził Dynowem aż do śmierci w 1709 r., i Dynów odziedziczyła córka Pacowa z Ogińskich a po niej jej córka Piotrowa Ożarowska z Paców.
- 1781 - Adam Poniński sprzedał Dynów w imieniu dziedziczki Felicji z Paców Ożarowskiej Stanisławowi Trzecieskiemu i dziedziczyli go: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. Trzesiescy herbu Strzemię pozostawali właścicielami do 1944 r.
- 1809- Gdy w ziemi sanockiej wybuchła wojna polsko-austriacka , na jej czele stanął gen. Ksawery Krasicki, były oficer kościuszkowski, a zorganizowanym na terenach przyległych do Dynowa, oddziałom dowodził dziedzic Nozdrzca, Tadeusz Prek. Władzę administracyjno-polityczną pełnił Józef Parys.
- Jakub Trzecieski (1766-1830) utworzył wśród mieszczan Dynowską Gwardię Narodową.
- ok. 1814 r. Jakub Trzecieski wzniósł w odziedziczonym Dynowie dwór o klasycyzujących formach, który zachował się do czasów II wojny światowej. Kilka lat przed wybudowaniem posiadłości ożenił się z Franciszką Głogowską i miał z nią sześcioro dzieci: Józef, Hieronim, Henryk, Stanisław, Katarzyna i Antonina.
- Zbigniew Trzecieski (1837-1906) - wnuk Jakuba, syn Józefa - dziedzic Dynowa jest członkiem towarzystw galicyjskich, m.in.; Towarzystwa Rolniczego w Krakowie, Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie, Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego we Lwowie i Galicyjskiego Towarzystwa Łowieckiego.
- 1900-1904 wybudowanie i otwarcie wąskotorowej Przeworskiej Kolei Dojazdowej (Przeworsk-Dynów)
- 1919 - pozbawienie praw miejskich
- 13 września 1939 walki obronne 11 Pułku Piechoty kroczącego z Birczy w kierunku Przemyśla i wkroczenie wojsk niemieckich.
- 18 września 1939 r.- Niemcy dokonali pierwszej masowej egzekucji na miejscowych Żydach mordując około 300-400 osób. 18 na 19 września nocą - Niemcy spalili synagogę, wraz z około 200 spędzonymi Żydami, a resztę deportowali w październiku 1939 r. na prawy brzeg Sanu zajęty przez sowietów.
- W czasie okupacji działała tu Placówka AK Błażowa z Dynowem, na czele której stanął krypt. „Buk" - Stanisław Jakubczyk ps. "Chrobry" Podobwód Rzeszów-Południe AK.
- 28 lipca1944- wkroczenie wojsk sowieckich.
- 5 marca 1945 - Dragan Sotirovič został przypadkowo aresztowany przez NKWD pod Dynowem, gdzie dowodząc Kompanią ze Zgrupowania Warta bronił Polaków przed UPA
- 1946 - przywrócenie praw miejskich.
edytuj Synagogi
edytuj Znani
- Cwi Elimelech z Dynowa, przywódca chasydów w I Rzeczypospolitej
- Jarosław Hałan
- Ks. Grzegorz Antoni Ogiński - Wielki Hetman Litewski
- Katarzyna Wapowska- fundatorka kościołów, kasztelanowa przemyska, właścicielka Dynowa.
- Leon Cag „Nieznański”„Wilk”, 1912-1986,od V 1944 dowódca plutonu AK Dynów od IX 1944 dowódca Placówki AK Dynów, więzień polityczny PRL w 1947 r. skazany na karę śmierci.
- Leonard Chudzikiewicz, „Pająk”, „Urbański”, „Wier” (1914-1971)- d-ca łączności Placówki ZWZ AK Dynów, działacz WiN. Po wyjeździe L. Caga z Dynowa od maja 1946 był kierownikiem Koła WiN Dynów w składzie Rady WiN Brzozów. 15 marca 1948 skazany na karę śmierci, złagodzoną przez NSW w Warszawie 21 V 1948 do lat 10.
edytuj Zabytki
- kościół parafialny św. Wawrzyńca
- pozostałości murów miejskich z drugiej połowy XVII w.
- dworki z okresu XVIII-XIX w.
- Dwór Trzecieskich
Dwór wzniesiono w 1750 lub w 1760, a w 1784 Stanisław Trzecieski kupił dobra dynowskie od Piotra Ożarowskiego. Po nim właścicielami dworu byli kolejno: Józef, Zbigniew i Stefan Trzeciescy. W tej rodzinie majątek pozostawał do zakończenia II wojny światowej. Na tym terenie zabytkowy dąb.
- cmentarz żydowski
edytuj Atrakcje
edytuj Sąsiednie gminy
edytuj Linki zewnętrzne
|
||||||||||||||||
