Dziekan kolegium kardynalskiego – przewodniczący kolegium kardynalskiego w kościele rzymskokatolickim, zawsze w randze kardynała-biskupa. Do jego zwyczajowych zadań należy m. in. przewodniczenie uroczystościom pogrzebowym po śmierci papieża, odprawianie mszy na rozpoczęcie konklawe i przewodniczenie obradom konklawe.
Spis treści |
edytuj Historia urzędu
Geneza tego urzędu jest nie do końca jasna. Osiemanstowieczny historyk Lorenzo Cardella w swym dziele Memorie storiche de' cardinali della Santa Romana Chiesa przekazał informację, jakoby został on utworzony przez Eugeniusza III w 1150 roku, i choć informacja ta jest dość często powtarzana[1], nie znaleziono żadnych dowodów na jej potwierdzenie i wedle wszelkiego prawdopodobieństwa ma charakter apokryficzny.[2] W istocie już w I połowie XII wieku poświadczona jest szczególna rola kardynała-biskupa o najdłuższym stażu liczonym od daty promocji do tej rangi,[3] choć sam termin Sacri Collegii Decanus jest po raz pierwszy udokumentowany dopiero w czternastym wieku.[4] Wydaje się zatem, że początki tego urzędu można wiązać z uformowaniem się Kolegium Kardynalskiego jako korporacyjnej struktury kościelnej na przełomie XI i XII wieku. Aż do 1965 roku przyjmowano, z nielicznymi wyjątkami, że dziekanem kolegium kardynalskiego zostaje każdorazowo kardynał-biskup o najdłuższym stażu kardynalskim i rezydujący w Rzymie. Począwszy od XVI wieku dziekani obejmowali zazwyczaj diecezję podmiejską Ostia e Velletri. Zwyczaj ten usankcjonowali papieże Paweł IV, Sykstus V i Klemens XII. W 1914 Pius X rozdzielił diecezję Velletri od diecezji Ostia i zniósł wprowadzony na pocz. XV w. zwyczaj przechodzenia kardynałów-biskupów z jednej diecezji podmiejskiej do drugiej. Od tego czasu każdy kardynał-biskup zachowuje swą pierwotnie otrzymaną diecezję aż do śmierci, a jeżeli obejmuje funkcję dziekana, dodatkowo obejmuje diecezję Ostia, która tym samym została ściśle przypisana do tej funkcji. Pius X utrzymał jeszcze regułę starszeństwa, jednak papież Paweł VI w motu proprio Sacro Cardinalium Consilio w 1965 zadecydował, że dziekan ma być swobodnie wybierany przez kardynałów-biskupów ze swego grona. Paweł VI zdecydował też, że kardynałowie-biskupi stali się biskupami wyłącznie tytularnymi swych diecezji. Dziekan w przypadku rezygnacji z tej funkcji (co od tamtego czasu zdarzyło się już dwukrotnie - w 1993 i 2002) zachowuje tytuł swej pierwotnie otrzymanej diecezji, natomiast tytuł diecezji ostieńskiej przechodzi na jego następcę. Obecnym dziekanem jest emerytowany sekretarz stanu Angelo Sodano, tytularny biskup Ostii i Albano. 23 listopada 2007 utracił on prawo udziału w konklawe.
edytuj Subdziekan kolegium kardynalskiego
Zastępcą dziekana jest subdziekan (wicedziekan) kolegium kardynalskiego. W przeszłości zwyczajowo obejmował diecezję Porto e Santa Rufina i wyznaczały go analogiczne jak w przypadku dziekana reguły starszeństwa. Od 1965 podobnie jak dziekan jest swobodnie wybierany przez kardynałów-biskupów ze swego grona. Obecnym subdziekanem jest emerytowany francuski kardynał Roger Etchegaray, tytularny biskup Porto-Santa Rufina.
edytuj Dziekani Kolegium Kardynałów
-
Zobacz więcej w osobnym artykule: Lista dziekanów Kolegium Kardynalskiego.
Przypisy
- ↑ Przytacza ją na przykład Salvador Miranda: Guide to documents and events. XII century, cytując Rocznik Papieski. Ten sam autor jednak w haśle biograficznym kardynała Corrado di Suburra podaje, że był on dziekanem od 1139 roku, pośrednio zaprzeczając tamtej informacji
- ↑ G. Moroni, Dizionario di erudizione storico-ecclesiastica da S. Pietro sino ai nostri giorni, Tipografia Emiliana, Venezia, 1840 - 1861, vol. XC, s. 71-74
- ↑ Np. przy okazji papieskiej elekcji 1124 i papieskiej elekcji 1130 w odniesieniu do kardynała-biskupa Porto Pietro Senex. Zob. I.S.Robinson, The Papacy 1073–1198. Continuity and Innovation, Cambridge, s. 66; oraz The Catholic Encyclopedia: Anacletus II. W 1159 kardynał Icmar z Tusculum jest określony jako episcopus prior episcoporum, zob. Rahewinus: Gesta Friderici(cap. LXII)
- ↑ Robinson, op.cit, s. 35