Centrum Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa EMAG (ang Research and Development Centre for Electronical Engineering and Automation in Mining EMAG) jest państwową jednostką naukowo-badawczą mieszczącą się w Katowicach przy ulicy Leopolda 31.
Spis treści |
edytuj Historia
Centrum Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa EMAG powstało w wyniku długiego procesu zmian organizacyjno- restrukturyzacyjnych zaplecza badawczego górnictwa. Zmiany zapoczątkowane zostały pierwszego stycznia 1976 utworzeniem Centrum Naukowo–Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG z siedzibą w Katowicach (zgodnie z Zarządzeniem nr 59 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 30 grudnia 1975). Centrum EMAG powstało z Zakładów Konstrukcyjno - Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego, do których wcielono piony automatyki Głównego Instytutu Górnictwa (GIG) i Głównego Biura Studiów i Projektów Przeróbki Węgla SEPARATOR. Jednocześnie w ramach Centrum powstał samodzielny Ośrodek Badawczo Rozwojowy Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG również z siedzibą w Katowicach (zgodnie z § 11 Zarządzenia nr 60 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 30 grudnia 1975).
W marcu 1982 roku doszło do połączenia obydwu instytucji w jedną organizację z wydzielonym Pionem Naukowo-Badawczym, która zachowała nazwę Centrum Naukowo–Produkcyjne Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG (zgodnie z Zarządzeniem nr 17 Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 22 lutego 1982).
Pierwszego kwietnia 1985 roku Centrum przekształcono w Gwarectwo Automatyzacji Górnictwa EMAG z wyodrębnionym Pionem Naukowo-Badawczym (zgodnie z Zarządzeniem nr 3/Org Ministerstwa Górnictwa i Energetyki z 12 marca 1985), a w grudniu 1986 roku Pion Naukowo-Badawczy przekształcono w Ośrodek Badawczy Elektrotechniki i Automatyki Górniczej OBA (zgodnie z zarządzeniem naczelnego dyrektora Gwarectwa EMAG nr 25 z 23 grudnia 1986). Ośrodek badawczy nie posiadał osobowości prawnej.
W 1989 roku połączono Gwarectwo Mechanizacji Górnictwa POLMAG i Gwarectwo Automatyzacji Górnictwa EMAG w Przedsiębiorstwo Mechanizacji, Automatyki i Elektroniki Górniczej POLMAG-EMAG z siedzibą w Katowicach, zachowując w jego strukturze niesamodzielny Ośrodek Badawczy Elektrotechniki i i Automatyki Górniczej OBA.
Pierwszego kwietnia 1990 roku Ośrodek Badawczy Elektrotechniki i i Automatyki Górniczej OBA przekształcono w samodzielny podmiot gospodarczy pod nazwą Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG z siedzibą w Katowicach przy ulicy Leopolda 31 (zgodnie z Zarządzeniem nr 83/Org/90 Ministerstwa Przemysłu z 26 marca 1990). W 1992 roku nazwę ośrodka zmieniono na Centrum Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa EMAG.
Pierwszego stycznia 2007 Centrum EMAG wchłonęło Instytut Systemów Sterowania oraz Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Gospodarki Energetycznej.
edytuj Struktura
Struktura organizacyjna Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG przetrwała, jeśli pominąć zmianę nazwy i wchłonięcie OBR SMEAG, w niezmienionej w zasadzie formie do 1989 roku, to znaczy do połączenia z Gwarectwem POLMAG. Zatrudnienie utrzymywało się na stałym poziomie i wynosiło przeszło 7600 pracowników, w tym przeszło 600 w zapleczu naukowa-badawczym (początkowo w OBR SMEAG, potem w Pionie Naukowo-Badawczym, a w końcu w Ośrodku Naukowo-Badawczym Elektrotechniki i Automatyki Górniczej OBA).
Struktura obejmowała następujące instytucje posiadające osobowaość prawną:
- Zarząd Centrum z siedzibą w Katowicach przy ul. Armii Czerwonek 83a (obecnie ul. Korfantego 83a)
- Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG z siedzibą w Katowicach przy ul. Leopolda 31 {od marca 1982 Pion Naukowo-Badawczy, a od grudnia 1986 Ośrodek Badawczy Elektrotechniki i Automatyki Górniczej (OBA)}
- Zakład Elektroniki Górniczej ZEG z siedzibą w Tychach przy ul. Świeczewskiego 3 (obecnie ul. Księdza Biskupa Juliusza Burschego 3)
- Zakład Telemechaniki Górniczej ELEKTROMETAL z siedzibą w Cieszynie przy ul. Stawowej 71
- Zakład Elektrotechniki Górniczej ZGE z siedzibą w Czeladzi przy ul. Nowopogońskiej 227
- Zakład Remontowo-Produkcyjny Maszyn Elektrycznych DAMEL z siedzibą w Dąbrowie Górniczej przy ul. Armii Czerwonej 20
- Zakład Kompletacji i Montażu Systemów Automatyki CARBOAUTOMATYKA z siedzibą w Tychach przy ul. Budowlanych 168
- Fabrykę Sprzętu Ratunkowego i Lamp Górniczych FASER z siedzibą w Tarnowskich Górach przy ul. PPR 42/44
31 marca 1982 roku Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG został pozbawiony osobowości prawnej i przekształcony w Pion Naukowo-Badawczy Centrum Naukowo–Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG.
1 stycznia 1987 roku Pion Naukowo-Badawczy przekształcono w Ośrodek Badawczy Elektrotechniki i Automatyki Górniczej OBA (zgodnie z zarządzeniem naczelnego dyrektora Gwarectwa EMAG nr 25 z 23 grudnia 1986)nie posiadający osobowości prawnej.
edytuj Struktura zaplecza naukowo-badawczego i rozwojowego
Od 1 stycznia 1976 do 31 marca 1982 roku zapleczem naukowo-badawczym i rozwojowym Centrum Naukowo-Produkcyjnego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG był Ośrodek Badawczo-Rozwojowy Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG.
Po jego likwidacji, od 1 kwietnia 1982 roku, struktura zaplecza naukowo-badawczego i rozwojowego obejmowała:
do roku 1991 (Pion Naukowo-Badawczy, Ośrodek Badawczy Elektrotechniki i Automatyki Górniczej OBA) Zakłady Naukowo-Badawcze
- Zakład Maszyn i Urządzeń Elektrycznych (ZB-1)
- Zakład Energoelektroniki i Transportu Kopalnianego (ZB-2)
- Zakład Sieci Elektrycznych i Oświetlenia Kopalń (ZB-3)
- Zakład Automatyzacji Urządzeń Dołowych (ZB-4)
- Zakład Automatyzacji Urządzeń Powierzchniowych i Przeróbczych (ZB-5)
- Zakład Systemów Bezpieczeństwa i Sterowania Wentylacją (ZB-6)
- Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7)
- Zakład Łączności i Telemetrii (ZB-8)
w okresie 1992-2000 (Centrum Elektryfikacji i Automatyzacji Górnictwa EMAG) Zakłady Naukowo-Badawcze
- Zakład Elektroenergetyki (ZB-1)
- Zakład Energoelektroniki (ZB-2)
- Zakład Łączności i Telemetrii (ZB-3)
- Zakład Automatyzacji Urządzeń Dołowych (ZB-4)
- Zakład Automatyzacji Urządzeń Powierzchniowych i Przeróbczych (ZB-5)
- Zakład Systemów Bezpieczeństwa i Sterowania Wentylacją (ZB-6)
- Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7)
a po roku 2000 Zakłady Naukowo-Badawcze
- Zakład Automatyzacji Urządzeń Dołowych
- Zakład Systemów Bezpieczeństwa
- Zakład Energo-Elektroniki
- Zakład Systemów Geofizycznych
- Zakład Automatyzacji Urządzeń Powierzchniowych i Przeróbczych
edytuj Działalność naukowo-badawcza i rozwojowa
Ogromny postęp w zakresie mechanizacji procesów wydobywczych, jaki miał miejsce pod koniec lat 60. i w pierwszej połowie lat 70. XX wieku, głównie za sprawą Zakładów Konstrukcyjno-Mechanizacyjnych Przemysłu Węglowego, stworzył warunki do podjęcia prac nad układami i systemami automatyzacji i sterowania tych procesów.
W Ośrodku Badawczo-Rozwojowym Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG realizowano w latach 1976-1980 problem węzłowy 1.05 „Automatyzacja i sterowanie procesami technologicznymi w zakładach górniczych”, którego celem było stworzenie kompleksowego systemu sterowania procesem wydobywczym obejmującym automatyczne sterowanie:
- maszyn urabiających i zmechanizowanych obudów ścianowych,
- odstawy ścianowej, podścianowej i oddziałowej,
- oddziałowych punktów załadunku wagonów,
- transportu i rozładunku wagonów na podszybiu,
- ciągnienia urobku szybami.
W roku 1981 rozpoczęto realizację kolejnego problemu węzłowy 1.05 „Systemy i środki automatyzacji procesów produkcyjnych w kopalniach”. Prace te, po likwidacji Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Systemów Mechanizacji Elektrotechniki i Automatyki Górniczej SMEAG, kontynuowano od kwietnia 1982 roku w Pionie Naukowo-Badawczym.
W latach 1986-1990 realizowano centralny program badawczo-rozwojowy 1.2 „Urządzenia elektrotechniki i automatyka dla górnictwa węgla kamiennego”.
Wiodącą rolę w tych pracach odegrał Zakład Automatyzacji Urządzeń Dołowych (ZB-4) w zakresie maszym urabiających i obudów zmechanizowanych oraz, w zakresie odstawy i transportu, Zakład Energoelektroniki i Transportu Kopalnianego (ZB-2).
Dla zapewnienia warunków ciągłej pracy zautomatyzowanych kompleksów wydobywczo-transportowych niezbędne było zapewnienie niezawodnego zasilania. W tym zakresie pracowano nad:
- aparaturą i urządzeniami zasilającymi oraz łączeniowo-sterującymi i zabezpieczającymi na napięcie 500 i 1000V,
- kablami i przewodami oponowymi oraz metodami ich regeneracji,
- specjalistycznymi silnikami elektrycznymi do napędu górniczych maszyn dołowych,
- urządzeniami i systemami energoelektronicznymi,
- oświetleniem wyrobisk górniczych.
Wiodącą rolę w tych pracach odegrały: Zakład Maszyn i Urządzeń Elektrycznych (ZB-1), Zakład Energoelektroniki i Transportu Kopalnianego (ZB-2) i Zakład Sieci Elektrycznych i Oświetlenia Kopalń (ZB-3).
Skuteczny nadzór nad przebiegiem procesu produkcyjnego i stanem bezpieczeństwa kopalni wymagał sprawnego systemu dyspozytorskiego wspomagającego pracę dyspozytorów głównych, metanometrycznych oraz służby działów do spraw tąpań. Wiodącą rolę w zakresie tych zagadnień odegrał Zakład Systemów Dyspozytorskich (ZB-7), który kontynuował prace rozpoczęte w Zakładzie Systemów Sterowania (BS-3). Wynikiem prowadzonych prac był system dyspozytorski MSD-80, opracowany w latach 1978-1983 i wdrażany w kopalniach w latach 1980-1987.
Poszczególne moduły bazowały na minikomputerze PRS-4, a różniły się oczujnikowaniem, systemami transmisji sygnałów oraz oprogramowaniem i realizowanymi funkcjami.
W drugiej połowie lat 80. XX wieku poszczególne moduły zastąpiono nową generacją urządzeń oraz uzupełniono dynamiczną tablicą synoptyczną DTS-1.
edytuj Obszar aktualnej działalności
Obecnie centrum EMAG zajmuje się tworzeniem rozwiązań technicznych, głównie dla górnictwa, oraz przemysłu przeróbczego z zakresu:
- geofizyki: stacjonarnych aparatur sejsmoakustycznych i mikrosejsmometrycznych oraz przenośnych aparatur sejsmicznych przeznaczonych do oceny zagrożeń tapaniami, a także urządzeń do pomiaru przyspieszenia fali powierzchniowej przeznaczonych do ochrony infrastruktury budowlanej na powierzchni ziemi,
- gazometrii: anemometry; mierniki stężenia metanu; mierniki stężenia tlenu, oraz mierniki zawartości dwutlenku węgla w atmosferze)
- komunikacji: iskrobezpieczne systemy alarmowo rozgłoszeniowe, oraz iskrobezpieczne systemy komunikacji
- pomiaru jakości węgla: stacjonarne (taśmowe i laboratoryjne), oraz przenośne popiołomierze
- energetyki: zabezpieczenia przeciwupływowe, łączniki i rozłaczniki próżniowe, urządzenia do kompensacji mocy biernej, oraz elementy sterujące
- automatyki: czujniki, bloki elektropneumatyczne i elektrohydrauliczne
Centrum EMAG prowadzi również badania atestacyjne i wzorcujące, w tym badania kompatybilności elektromagnetycznej w specjalistycznej komorze EMC
edytuj Bibliografia
- Mechanizacja i Automatyzacja Górnictwa nr 12(187) 1984, PL ISSN 0208-7449
- Żymełka K. "Zakres działalności Ośrodka Badawczo-Rozwojowego Elektrotechniki i Automatyki Górniczej EMAG", Mechanizacja i Automatyzacja Górnictwa nr 12(251) 1990, PL ISSN 0208-7449