Elektrowóz, lokomotywa elektryczna – pojazd szynowy zasilany energią elektryczną z zewnętrznego źródła (w odróżnieniu od lokomotywy akumulatorowej), wyposażony w silnik lub silniki elektryczne. Zasadniczym przeznaczeniem elektrowozu jest ciągnięcie wagonów.
Pierwsze, bardzo proste pojazdy o napędzie elektrycznym, zasilane jednak z baterii, powstawały w latach 30. XIX w., głównie w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii, jednak za pierwszy elektrowóz przyjmuje się małą lokomotywkę skonstruowaną w roku 1897 przez Wernera von Siemens, która pobierając prąd z trzeciej szyny ciągnęła mały wagonik-ławkę po terenach wystawy powszechnej w Berlinie.
Od tamtego czasu powstało wiele różnorodnych konstrukcji elektrowozów. Początkowo ich układ jezdny dość dokładnie odwzorowywał układ jezdny parowozów (przeniesienie napędu za pomocą ślepych wałów i wiązarów) a silniki były bardzo prymitywne - ciężkie i o niewielkiej mocy, jednak już na tym wczesnym etapie rozwoju lokomotywy elektryczne wykazywały szereg zalet w porównaniu z dominującymi wówczas parowozami. Przełomem okazało się zastosowanie trakcji elektrycznej na liniach górskich, m.in. w tunelu na przełęczy Simplon - był to z jednej strony poligon dla nowych konstrukcji, a z drugiej - jedyne dające się zastosować rozwiązanie napędu pociągów w tunelu.
Obecnie zasilanie odbywa się najczęściej za pośrednictwem przewodu jezdnego zawieszonego nad torem, odbieraka prądu (pantografu) i szyn jezdnych stanowiących przewód powrotny. Istnieją systemy zasilania z trzeciej szyny, bez sieci (np. metro, koleje brytyjskie).
Stosuje się różne systemy zasilania, najczęściej:
- prąd stały 1.5 kV (Francja, Holandia)
- prąd stały 3 kV (Polska, Włochy, Czechy, Belgia, Rosja)
- prąd przemienny 16,7 Hz - 15 kV (Niemcy, Austria, Szwajcaria)
- prąd przemienny 50 Hz - 25 kV (Francja, Czechy, Rumunia)
Przetwornica przetwarza wysokie napięcie w niskie, potrzebne np. do zasilania instalacji oświetleniowej i sterowania lokomotywą.
Elektrowóz posiada kilka systemów zabezpieczeń instalacji elektrycznej, np.: wyłącznik szybki, wyłącznik nadmiarowy, wyłącznik zanikowo-napięciowy.
Lokomotywy elektryczne osiągają największe moce spośród wszystkich typów (parowóz, spalinowóz), w Polsce do ponad 4 MW (ET42).
Spis treści |
edytuj Oznaczenia elektrowozów
edytuj PKP
- pierwsza litera "E" - trakcja elektryczna
- druga litera - zastosowanie lokomotywy:
- P - pasażerska
- T - towarowa
- U - uniwersalna
- M - manewrowa
- dwie cyfry - numer serii:
- 01…14 - lokomotywy czteroosiowe na prąd stały 3 kV
- 15…19 - lokomotywy czteroosiowe na prąd przemienny
- 20…34 - lokomotywy sześcioosiowe na prąd stały 3 kV
- 35…39 - lokomotywy sześcioosiowe na prąd przemienny
- 40…49 - lokomotywy o innym układzie osi lub na inne napięcie
- myślnik, a po nim następuje nr inwentarzowy; czasem lokomotywom o specjalnych cechach (np. po znaczącej modernizacji) nadaje się nietypowy numer np. 2000.
edytuj Inni przewoźnicy
- często stosowane jest oznaczenie fabryczne, np. 3E (=ET21 PKP), 4E (=EU07 PKP), 3E/1, 201E (=ET22 PKP), 201Eg (=ET22, wersja marokańska), EL2.
W innych zarządach kolejowych zaznacza się tendencja do stosowania cyfrowych oznaczeń wzbogaconych o cyfrę kontrolną, wygodniejszych przy elektronicznym przetwarzaniu danych.
edytuj Zobacz też