Oscar za najlepszą reżyserię (The Academy Award for Directing) jest jedną z nagród przyznawanych reżyserom, pracującym w przemyśle filmowym, przez Amerykańską Akademię Sztuki i Wiedzy Filmowej; nominacje są przyznawane przez członków Akademii pracujących w branży reżyserskiej. Zwycięzcy są wybierani przez wszystkich członków Akademii.
Tylko podczas 1.ceremonii wręczenia Oscarów w 1929 roku za okres 1927/28 zostały przyznane 2 Oscary za najlepszą reżyserię: Oscar za najlepszą reżyserię dramatu (The Academy Award for Dramatic Direction) oraz Oscar za najlepszą reżyserię komedii (The Academy Award for Comedy Direction). Oscar za najlepszą reżyserię komedii został następnego roku usunięty i do dziś przyznaje się Oscara za najlepszą reżyserię, który głównie zostaje przyznawany za dramaty.
Pierwsze lata Oscarów były pełne kontrowersji i braku logiki. Tak też działo się z Oscarem za najlepszą reżyserię. W pierwszych latach istnienia Nagrody Akademii, aktorzy, aktorki, reżyserzy i inni pracownicy branży filmowej byli nominowani za wszystkie filmy, w których mieli udział w nagradzanym okresie. Jeśli chodzi o Oscary za reżyserię, to tylko w 1929 roku Oscara za najlepszą reżyserię przyznano reżyserom za reżyserię jednego filmu. W następnych latach nominacje i nagrody budziły kontrowersje. W 1930 roku do Oscara 1928/29 został nominowany reżyser Frank Lloyd za reżyserię 3 filmów lecz otrzymał Oscara za reżyserię tylko jednego z tych trzech filmów. Podczas następnego rozdania Oscarów w 1930 roku za okres 1929/30, reżyser Clarence Brown został nominowany do Oscara za reżyserię dwóch filmów. Dopiero od 1931 roku zaczął do dziś zaczął obowiązywać system iż reżyser dostaje nominację do Oscara za reżyserię w danym okresie tylko jednego filmu.
Spośród wszystkich 79 ceremonii wręczania Oscarów, aż na 58 ceremoniach Oscar za najlepszą reżyserię trafiał do reżysera filmu, który otrzymał Oscara za najlepszy film
Tylko 3 filmy dostały Oscara za najlepszy film, za które reżyserzy nie otrzymali nawet nominacji do Oscara za najlepszą reżyserię:
- Skrzydła (Wings) (1927/28) – reż. William A. Wellman
- Ludzie w hotelu (Grand Hotel) (1931/32) – reż. Edmund Goulding
- Wożąc panią Daisy (Driving Miss Daisy) (1989) – reż. Bruce Beresford
Tylko 2 reżyserów w historii Akademii dostało Oscara za najlepszą reżyserię za filmy, które nie otrzymały nominacji do Oscara za najlepszy film:
- Lawis Milestone (1927/28) – Oscar za najlepszą reżyserię komedii za film Awantura arabska (Two Arabian Knights)
- Frank Lloyd (1928/29) za Królowa bez korony (The Divine Lady)
Frank Lloyd był też nominowany do Oscara 1928/29 za reżyserię filmów Weary River i Drag. Filmy te również nie dostały nominacji do Oscara za najlepszy film.
W całej historii Akademii tylko raz dwóch reżyserów dostało Oscara za najlepszą reżyserię za reżyserię tego samego filmu. Stało się to w 1962 roku, gdy zarówno Robert Wise i Jerome Robbins otrzymali statuetki za film West Side Story.
W historii Akademii tylko 3 kobiety dostały nominację do Oscara za najlepszą reżyserię i żadna z kobiet go nie zdobyła:
Do tej pory nigdy w historii Oscarów nie zdarzyło się, aby reżyser grający we własnym filmie dostał za niego jednocześnie Oscara za najlepszą reżyserię i Oscara za najlepszego aktora pierwszoplanowego. W całej historii Oscarów 4 reżyserów dostało Oscara za najlepszą reżyserię za filmy, w którym zagrali lecz nie dostali oni za te filmy Oscara za najlepszego aktora pierwszoplanowego:
- Woody Allen (1977) za film Annie Hall
- Warren Beatty (1981) za film Czerwoni (Reds)
- Kevin Costner (1990) za film Tańczący z wilkami (Dances with Wolves)
- Clint Eastwood (1992, 2004) za filmy Bez przebaczenia (Unforgiven) i Za wszelką cenę (Milion Dolar Baby)
Z kolei tylko 2 reżyserów dostało Oscara za najlepszego aktora pierwszoplanowego za rolę w filmach, które sami wyreżyserowali lecz nie dostali oni za te filmy Oscara za najlepszą reżyserię:
- Laurence Olivier (1948) za rolę w filmie Hamlet
- Roberto Benigni (1998) za rolę w filmie Życie jest piękne (Life Is Beautiful)
Najwięcej Oscarów w tej kategorii (4) otrzymał John Ford (1935, 1940, 1941, 1952. Dwóch reżyserów dostało 3 Oscary w tej kategorii:
- Frank Capra (1934, 1936, 1938)
- William Wyler (1942, 1946, 1959)
Aż 15 reżyserów otrzymało Oscara w tej kategorii dwukrotnie:
- Lawis Milestone (1927/28, 1929/30)
- Frank Borzage (1927/28, 1931/32)
- Frank Lloyd (1928/29, 1932/33)
- Leo McCarey (1937, 1944)
- Billy Wilder (1945, 1960)
- Elia Kazan (1947, 1954)
- Joseph L. Mankiewicz (1949, 1950)
- George Stevens (1951, 1956)
- Fred Zinnemann (1953, 1966)
- David Lean (1957, 1962)
- Robert Wise (1961, 1965)
- Milos Forman (1975, 1984)
- Oliver Stone (1986, 1989)
- Clint Eastwood (1992, 2004)
- Steven Spielberg (1993, 1998)
John Ford i Joseph L. Mankiewicz są przy tym jedynymi reżyserami, którzy dostali Oscara Oskara swojej kategorii 2 razy pod rząd.
Reżyser, który otrzymał największą liczbę nominacji w tej kategorii to William Wyler (12). Aż 4 reżyserów dostało największą liczbę nominacji w tej kategorii bez wygrania statuetki (5):
Najmłodszym reżyserem, który otrzymał statuetkę był Norman Taurog, który w wieku 32 lat wygrał ją za film Skippy (1931). Najstarszym natomiast był Clint Eastwood, który w wieku 74 lat otrzymał nagrodę za film "Milion Dolar Baby" (2004). Najmłodszym nominowanym w tej kategorii reżyserem był John Singleton, który mając 24 lata został nominowany za film "Chłopaki z sąsiedztwa" (1991). John Singleton jest też jedynym afroamerykaninem nominowanym w tej kategorii. Najstarszym nominowanym reżyserem był John Huston, który w wieku 79 lat, otrzymał nominację za film "Honor Prizzich" (1985).
Jedynym polskim reżyserem, który otrzymał Oscara w tej kategorii jest Roman Polański (2002). Otrzymał on Oscara za film Pianista.
Spis treści |
edytuj Lista zwycięzców
edytuj Lata 20
1927/28:[1] Lewis Milestone – Arabska awantura(komedia) i Frank Borzage – Siódme niebo (dramat)
nominacje:
dramat
komedia:
1928/29: Frank Lloyd – Królowa bez korony
nominacje:
- Lionel Barrymore – Madame X
- Harry Beaumont – Melodia Broadwayu
- Irving Cummings – W starej Arizonie
- Frank Lloyd – Weary River i Drag
- Ernst Lubitsch – Patriota
edytuj Lata 30
1929/30: Lewis Milestone – Na Zachodzie bez zmian
nominacje:
- Clarence Brown – Anna Christie
- Clarence Brown – romans
- Robert Z. Leonard – Rozwódka
- Ernst Lubitsch – Parada miłości
- King Vidor – Aleluja
1930/31: Norman Taurog – Skippy
nominacje:
- Clarence Brown – Wolne dusze
- Lewis Milestone – Strona tytułowa
- Wesley Rugles – Cimarron
- Josef von Sternberg – Maroko
1931/32: Frank Borzage – Zła dziewczyna
nominacje:
1932/33: Frank Lloyd – Kawalkada
nominacje:
1934: Frank Capra – Ich noce
nominacje:
1935: John Ford – Potępieniec
nominacje:
1936: Frank Capra – Pan z milionami
nominacje:
- Gregory La Cava – Mój pan mąż
- Robert Z. Leonard – Wielki Zegfield
- W. S. Van Dyke – San Francisco
- William Wyler – Dodsworth
1937: Leo McCarey – Naga prawda
nominacje:
- William Dieterle – Życie Emila Zoli
- Sidney Franklin – Ziemia błogosławiona
- Gregory La Cava – Obcym wstęp wzbroniony
- William A. Wellman – Narodziny gwiazdy
1938: Frank Capra – Cieszmy się życiem
nominacje:
- Michael Curtiz – Aniołowie o brudnych twarzach
- Michael Curtiz – Cztery córki
- Norman Taurog – Miasto chłopców
- King Vidor – Cytadela
1939: Victor Fleming – Przeminęło z wiatrem
nominacje:
- Frank Capra – Pan Smith jedzie do Waszyngtonu
- John Ford – Dyliżans
- Sam Wood – Do widzenia, panie Chips
- William Wyler – Wichrowe wzgórza
edytuj Lata 40
1940: John Ford – Grona gniewu
nominacje:
- George Cukor – Filadelfijska opowieść
- Alfred Hitchcock – Rebeka
- Sam Wood – Kitty Foyle
- William Wyler – List
1941: John Ford – Zielona dolina
nominacje:
- Alexander Hall – Awantura w zaświatach
- Howard Hawks – Sierżant York
- Orson Welles – Obywatel Kane
- William Wyler – Małe liski
1942: William Wyler – Pani Miniver
nominacje:
- Michael Curtiz – Yankee Doodle Dandy
- John Farrow – Wake Island
- Mervyn LeRoy – Zagubione dni
- Sam Wood – Kings Row
1943: Michael Curtiz – Casablanca
nominacje:
- Clarence Brown – Śmierć nie omija Itaki
- Henry King – Pieśń o Bernadetcie
- Ernst Lubitsch – Niebiosa mogą zaczekać
- George Stevens – Wesoły sublokator
1944: Leo McCarey – Idąc moją drogą
nominacje:
- Alfred Hitchcock – Łódź ratunkowa
- Henry King – Wilson
- Otto Preminger – Laura
- Billy Wilder – Podwójne ubezpieczenie
1945: Billy Wilder – Stracony weekend
nominacje:
- Clarence Brown – Wielka nagroda
- Alfred Hitchcock – Urzeczona
- Leo McCarey – Dzwony Najświętszej Marii Panny
- Jean Renoir – Południowiec
1946: William Wyler – Najlepsze lata mojego życia
nominacje:
- Clarence Brown – Roczniak
- Frank Capra – To wspaniałe życie
- David Lean – Spotkanie
- Robert Siodmak – Zabójcy
1947: Elia Kazan – Dżentelmeńska umowa
nominacje:
- George Cukor – Podwójne życie
- Edward Dmytryk – Krzyżowy ogień
- Henry Koster – Żona biskupa
- David Lean – Wielkie nadzieje
1948: John Huston – Skarb Sierra Madre
nominacje:
- Anatole Litvak – Kłebowisko żmij
- Jean Negulesco – Johnny Belinda
- Laurence Olivier – Hamlet
- Fred Zinnemann – Poszukiwania
1949: Joseph L. Mankiewicz – List do trzech żon
nominacje:
- Carol Reed – Stracone złudzenia
- Robert Rossen – Gubernator
- William A. Wellman – Pole bitwy
- William Wyler – Dziedziczka
edytuj Lata 50
1950: Joseph L. Mankiewicz – Wszystko o Ewie
nominacje:
- George Cukor – Urodzeni wczoraj
- John Huston – Asfaltowa dżungla
- Carol Reed – Trzeci człowiek
- Billy Wilder – Bulwar Zachodzącego Słońca
1951: George Stevens – Miejsce pod słońcem
nominacje:
- John Huston – Afrykańska królowa
- Elia Kazan – Tramwaj zwany pożądaniem
- Vincente Minelli – Amerykanin w Paryżu
- William Wyler – Sekrety detektywa
1952: John Ford – Spokojny człowiek
nominacje:
- Cecil B. DeMille – Największe widowisko świata
- John Huston – Moulin Rouge
- Joseph L. Mankiewicz – Kryptonim Cicero
- Fred Zinnemann – W samo południe
1953: Fred Zinnemann – Stąd do wieczności
nominacje:
- George Stevens – Jeździec znikąd
- Charles Walters – Lili
- Billy Wilder – Stalag 17
- William Wyler – Rzymskie wakacje
1954: Elia Kazan – Na nabrzeżach
nominacje:
- Alfred Hitchcock – Okno na podwórze
- George Seaton – Dziewczyna z prowincji
- William A. Wellman – Noc nad Pacyfikiem
- Billy Wilder – Sabrina
1955: Delbert Mann – Marty
nominacje:
- Elia Kazan – Na wschód od Edenu
- David Lean – Urlop w Wenecji
- Joshua Logan – Piknik
- John Sturges – Czarny dzień w Black Rock
1956: George Stevens – Olbrzym
nominacje:
- Michael Anderson – W 80 dni dookoła świata
- Walter Lang – Król i ja
- King Vidor – Wojna i pokój
- William Wyler – Przyjacielska perswazja
1957: David Lean – Most na rzece Kwai
nominacje:
- Joshua Logan – Sayonara
- Sidney Lumet – Dwunastu gniewnych ludzi
- Mark Robson – Peyton Place
- Billy Wilder – Świadek oskarżenia
1958: Vincente Minnelli – Gigli
nominacje:
- Richard Brooks – Kotka na gorącym, blaszanym dachu
- Stanley Kramer – Ucieczka w kajdanach
- Mark Robson – Gospoda Szóstego Dobrodziejstwa
- Robert Wise – Chcę żyć!
1959: William Wyler – Ben-Hur
nominacje:
- Jack Clayton – Miejsce na górze
- George Stevens – Pamiętnik Anny Frank
- Billy Wilder – Pół żartem, pół serio
- Fred Zinnemann – Historia zakonnicy
edytuj Lata 60
1960: Billy Wilder – Garsoniera
nominacje:
- Jack Cardiff – Synowie i kochankowie
- Jules Dassin – Nigdy w niedzielę
- Alfred Hitchcock – Psychoza
- Fred Zinnemann – Obieżyświaty
1961: Robert Wise, Jerome Robbins – West Side Story
nominacje:
- Federico Fellini – Słodkie życie
- Stanley Kramer – Wyrok w Norymberdze
- Robert Rossen – Bilardzista
- J. Lee Thompson – Działa Navarony
1962: David Lean – Lawrence z Arabii
nominacje:
- Pietro Germi – Rozwód po włosku
- Robert Mulligan – Zabić drozda
- Arthur Penn – Cudotwórczyni
- Frank Perry – Dawid i Lisa
1963: Tony Richardson – Przygody Toma Jonesa
nominacje:
- Federico Fellini – Osiem i pół
- Elia Kazan – Ameryka, Ameryka
- Otto Preminger – Kardynał
- Martin Ritt – Hud, syn farmera
1964: George Cukor – My Fair Lady
nominacje:
- Michael Cacoyannis – Grek Zorba
- Peter Glenville – Becket
- Stanley Kubrick – Doktor Strangelove, lub jak przestałem się martwić i pokochałem bombę
- Robert Stevenson – Mary Poppins
1965: Robert Wise – Dźwięki muzyki
nominacje:
- David Lean – Doktor Żywago
- John Schlesinger – Darling
- Hiroshi Teschigahara – Kobieta z wydm
- William Wyler – Kolekcjoner
1966: Fred Zinnemann – Oto jest głowa zdrajcy
nominacje:
- Michelangelo Antonioni – Powiększenie
- Richard Brooks – Zawodowcy
- Claude Lelouch – Kobieta i mężczyzna
- Mike Nichols – Kto się boi Virginii Woolf?
1967: Mike Nichols – Absolwent
nominacje:
- Richard Brooks – Z zimną krwią
- Norman Jewison – W upalna noc
- Stanley Kramer – Zgadnij, kto przyjdzie na obiad
- Arthur Penn – Bonnie i Clyde
1968: Carol Reed – Oliver!
nominacje:
- Anthony Harvey – Lew w zimie
- Stanley Kubrick – 2001: Odyseja kosmiczna
- Gillo Pontecorvo – Bitwa o Algier
- Franco Zeffirelli – Romeo i Julia
1969: John Schlesinger – Nocny kowboj
nominacje:
- Costa-Gavras – Z
- George Roy Hill – Butch Cassidy i Sundance Kid
- Arthur Penn – Restauracja Alicji
- Sydney Pollack – Czyż nie dobija się koni
edytuj Lata 70
1970: Franklin J. Schaffner – Patton
nominacje:
- Robert Altman – MASH
- Federico Fellini – Satyricon
- Arthur Hiller – Love Story
- Ken Russell – Zakochane kobiety
1971: William Friedkin – Francuski łącznik
nominacje:
- Peter Bogdanovich – Ostatni seans filmowy
- Norman Jewison – Skrzypek na dachu
- Stanley Kubrick – Mechaniczna pomarańcza
- John Schlesinger – Ta przeklęta niedziela
1972: Bob Fosse – Kabaret
nominacje
- John Boorman – Wybawienie
- Francis Ford Coppola – Ojciec chrzestny
- Joseph L. Mankiewicz – Detektyw
- Jan Troell – Emigranci
1973: George Roy Hill – Żądło
nominacje:
- Ingmar Bergman – Szepty i krzyki
- Bernardo Bertolucci – Ostatnie tango w Paryżu
- William Friedkin – Egzorcysta
- George Lucas – Amerykańskie graffiti
1974: Francis Ford Coppola – Ojciec chrzestny II
nominacje:
- John Cassavetes – Kobieta pod presją
- Bob Fosse – Lenny
- Roman Polański – Chinatown
- Francois Truffaut – Noc amerykańska
1975: Milos Forman – Lot nad kukułczym gniazdem
nominacje:
- Robert Altman – Nashville
- Federico Fellini – Amarcord
- Stanley Kubrick – Barry Lyndon
- Sidney Lumet – Pieskie popołudnie
1976: John G. Avildsen – Rocky
nominacje:
- Ingmar Bergman – Twarzą w twarz
- Sidney Lumet – Sieć
- Alan J. Pakula – Wszyscy ludzie prezydenta
- Lina Wertmuller – Siedem piękności Pasqualino
1977: Woody Allen – Annie Hall
nominacje:
- George Lucas – Gwiezdne wojny
- Herbert Ross – Punkt zwrotny
- Steven Spielberg – Bliskie spotkania trzeciego stopnia
- Fred Zinnemann – Julia
1978: Michael Cimino – Łowca jeleni
nominacje:
- Woody Allen – Wnętrza
- Hal Ashby – Powrót do domu
- Warren Beatty, Buck Henry – Niebiosa mogą zaczekać
- Alan Parker – Midnight Express
1979: Robert Benton – Sprawa Kramerów
nominacje:
- Francis Ford Coppola – Czas apokalipsy
- Bob Fosse – Cały ten zgiełk
- Edouard Molinaro – Klatka szaleńców
- Peter Yates – Uciekać
edytuj Lata 80
1980: Robert Redford – Zwyczajni ludzie
nominacje:
- David Lynch – Człowiek słoń
- Roman Polański – Tess
- Richard Rush – Kaskader z przypadku
- Martin Scorsese – Wściekły byk
1981: Warren Beatty – Czerwoni
nominacje:
- Hugh Hudson – Rydwany ognia
- Louis Malle – Atlantic City
- Mark Rydell – Nad Złotym Stawem
- Steven Spielberg – Poszukiwacze zaginionej arki
1982: Richard Attenborough – Gandhi
nominacje:
1983: James L. Brooks – Czułe słówka
nominacje:
- Bruce Beresford – Pod czułą kontrolą
- Ingmar Bergman – Fanny i Aleksander
- Mike Nichols – Silkwood
- Peter Yates – Garderobiany
1984: Milos Forman – Amadeusz
nominacje:
- Woody Allen – Danny Rose z Broadwayu
- Robert Benton – Miejsca w sercu
- Roland Joffe – Pola śmierci
- David Lean – Podróż do Indii
1985: Sydney Pollack – Pożegnanie z Afryką
nominacje:
- Hector Babenco – Pocałunek kobiety pająka
- John Huston – Honor Prizzich
- Akira Kurosawa – Ran
- Peter Weir – Świadek
1986: Oliver Stone – Pluton
nominacje:
- Woody Allen – Hannah i jej siostry
- James Ivory – Pokój z widokiem
- Roland Joffe – Misja
- David Lynch – Blue Velvet
1987: Bernardo Bertolucci – Ostatni cesarz
nominacje:
- John Boorman – Nadzieja i chwała
- Lasse Hallstrom – Moje życie psa
- Norman Jewison – Wpływ księżyca
- Adrian Lyne – Fatalne zauroczenie
1988: Barry Levinson – Rain Man
nominacje:
- Charles Crichton – Rybka zwana Wandą
- Mike Nichols – Pracująca dziewczyna
- Alan Parker – Missisipi w ogniu
- Martin Scorsese – Ostatnie kuszenie Chrystusa
1989: Oliver Stone – Urodzony 4 lipca
nominacje:
- Woody Allen – Zbrodnie i wykroczenia
- Kenneth Bragnah – Henryk V
- Jim Sheridan – Moja lewa stopa
- Peter Weir – Stowarzyszenie Umarłych Poetów
edytuj Lata 90
1990: Kevin Costner – Tańczący z wilkami
nominacje:
- Francis Ford Coppola – Ojciec chrzestny III
- Stephen Frears – Naciągacze
- Barbet Schroeder – Druga prawda
- Martin Scorsese – Chłopcy z ferajny
1991: Jonathan Demme – Milczenie owiec
nominacje:
- Barry Levinson – Bugsy
- Ridley Scott – Thelma i Louise
- John Singleton – Chłopaki z sąsiedztwa
- Oliver Stone – JFK
1992: Clint Eastwood – Bez przebaczenia
nominacje:
- Robert Altman – Gracz
- Martin Brest – Zapach kobiety
- James Ivory – Powrót do Howards End
- Neil Jordan – Gra pozorów
1993: Steven Spielberg – Lista Schindlera
nominacje:
- Robert Altman – Na skróty
- Jane Campion – Fortepian
- James Ivory – Okruchy dnia
- Jim Sheridan – W imię ojca
1994: Robert Zemeckis – Forrest Gump
nominacje:
- Woody Allen – Strzały na Broadwayu
- Krzysztof Kieślowski – Trzy kolory. Czerwony
- Robert Redford – Quiz Show
- Quentin Tarantino – Pulp Fiction
1995: Mel Gibson – Waleczne serce
nominacje:
- Mike Figgis – Zostawić Las Vegas
- Chris Noonan – Babe, świnka z klasą
- Michael Radford – Listonosz
- Tim Robbins – Przed egzekucją
1996: Anthony Minghella – Angielski pacjent
nominacje:
- Joel Coen – Fargo
- Milos Forman – Skandalista Larry Flynt
- Scott Hicks – Blask
- Mike Leigh – Sekrety i kłamstwa
1997: James Cameron – Titanic
nominacje:
- Peter Cattaneo – Goło i wesoło
- Atom Egoyan – Słodkie jutro
- Curtis Hanson – Tajemnice Los Angeles
- Gus Van Sant – Buntownik z wyboru
1998: Steven Spielberg – Szeregowiec Ryan
nominacje:
- Roberto Benigni – Życie jest piękne
- John Madden – Zakochany Szekspir
- Terrence Malick – Cienka czerwona linia
- Peter Weir – Truman Show
1999: Sam Mendes – American Beauty
nominacje:
- Lasse Hallström – Wbrew regułom
- Spike Jones – Być jak John Malkovich
- Michael Mann – Informator
- M. Night Shyamalan – Szósty zmysł
edytuj 2000-2009
2000: Steven Soderbergh – Traffic
nominacje:
- Stephen Daldry – Billy Elliot
- Ang Lee – Przyczajony tygrys, ukryty smok
- Ridley Scott – Gladiator
- Steven Soderbergh – Erin Brockovich
2001: Ron Howard – Piękny umysł
nominacje: