Pas planetoid – obszar rozciągający się pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. W obszarze tym znajduje się wiele małych ciał niebieskich – planetoid, z których znane są już dziesiątki tysięcy. 220 planetoid ma średnicę przekraczającą 100 km. Łączna masa wszystkich obiektów w pasie planetoid szacowana jest na 2,3×1021 kg i jest tylko pięć razy mniejsza od masy Plutona.
W pasie planetoid występują obszary – tzw. przerwy Kirkwooda. Występowanie takich obszarów spowodowane jest głównie przez grawitację Jowisza i zależy od odpychających rezonansów okresu obiegu asteroid z okresem obiegu Jowisza. Gdy orbita planetoidy jest bliska rezonansu, może zostać zmieniona w stosunkowo krótkiej skali czasowej – przesunięta w obrębie Układu Słonecznego, lub (rzadko) zmieniona w otwartą orbitę hiperboliczną, skutkującą bezpowrotnym wyrzuceniem asteroidy z Układu.
Pas planetoid jest nazywany głównym pasem planetoid, gdyż nie jest jedyny. Odkryto również skupiska planetoid zwane Trojanami i Grekami (na orbicie Jowisza wokół odległości kątowej 60 stopni przed i za planetą), także grupę Centaurów (między Saturnem i Neptunem), oraz Pas Kuipera z obiektami transneptunowymi (znajdującymi się za orbitą Neptuna).
Spis treści |
edytuj Historia obserwacji
Istnienie planety w orbicie podobnej do obecnego pasa asteroid podejrzewał już w 1766 roku niemiecki astronom Johann Daniel Titius. Wynikało ono ze sformułowanej przez niego prawidłowości znanej obecnie jako Reguła Titiusa-Bodego. Pierwszy obiekt pasa, 1 Ceres, zaobserwował włoski astronom Giuseppe Piazzi. Obserwacja miała miejsce 1 stycznia 1801 roku w Palermo. Piętnaście miesięcy później, 28 marca 1802 roku, niemiecki astronom Heinrich Wilhelm Olbers odkrył drugą planetoidę, Pallas. W 1804 roku odkryto planetoidę 3 Juno, a w 1807 roku 4 Vesta. Mimo że w przeciwieństwie do znanych planet obiekty te stanowiły punktowe źródło światła, przez wiele lat uważano je za planety. Piąta planetoida, Astraea została odkryta w 1845 roku. W 1847 roku odkryto trzy kolejne obiekty, a w 1851 znano ich już 15. Te odkrycia doprowadziły do wyłączenia planetoid z listy planet. W tym też okresie wprowadzono system ich numeracji[1].
Do połowy 1868 roku znano 100 planetoid, a rozwój astrografii przyspieszył tempo ich odkryć. W 1923 roku znano ich już 1000, w 1951 10 000, a w 1982 roku 100 000.
edytuj Pochodzenie
Istnieje kilka hipotez o powstaniu pasa planetoid. Niektórzy naukowcy sądzą, iż w tym miejscu była kiedyś planeta - Faeton, która pod wpływem grawitacji Jowisza rozpadła się. Jednak tę teorię wykluczają dane dotyczące łącznej masy planetoid, która to jest dużo mniejsza niż masa najmniejszej planety w Układzie Słonecznym.
Inne przypuszczenie mówi, iż pod wpływem perturbacji grawitacyjnych ze strony planet, zwłaszcza Jowisza, ciała "niewykorzystane" w czasie formowania się dużych obiektów Układu Słonecznego zostały zepchnięte pomiędzy orbity Marsa a Jowisza.
edytuj Eksploracja
Pierwszą sondą kosmiczną, która przemierzyła pas planetoid był Pioneer 10, który w drodze do Jowisza dotarł do tego regionu 16 lipca 1972 roku. W tamtych czasach uważano, że jego przebycie wiąże się ze sporym ryzykiem, jednak do tej pory 9 ziemskich pojazdów przebyło go bez problemu. Ze względu na niską gęstość pasa planetoid obecnie szacuje się, że szanse na kolizję sondy kosmicznej z obiektem pasa są mniejsze niż jeden na miliard.[2]
Sondy Pioneer 11, Voyager 1 i Voyager 2 i Ulysses przekroczyły pas planetoid nie wykonując ich zdjęć. Sonda Galileo wykonała zdjęcia planetoidy 951 Gaspra w 1991 roku i 243 Ida w 1993 roku. Sonda NEAR Shoemaker wykonała zdjęcia 253 Mathilde w 1997, a Cassini przesłał zdjęcia 2685 Masursky w 2000 roku. Sonda Stardust sfotografowała 5535 Annefrank w 2002 roku, a w 2006 roku sonda New Horizons wykonała zdjęcia planetoidy 132524 APL. Wszystkie te obserwacje pochodzą z krótkotrwałych przelotów przez pas.
Trwająca misja Dawn ma na celu szczegółowe zbadanie planetoidy Vesta i planety karłowatej Ceres.
edytuj Zobacz też
- Lista planetoid
- Rodziny planetoid
- Przerwy Kirkwooda
- Podstawowe zagadnienia z zakresu astronomii
- Astronomia
Przypisy
- ↑ Discovery of the Asteroids United States Naval Observatory (en)
- ↑ New Horizons Crosses The Asteroid Belt Space Daily (en)
| Układ Słoneczny | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||
| Słońce • Heliosfera |
Planety ☾ = Księżyc(e) ∅ = pierścienie |
Merkury | Wenus | Ziemia ☾ | Mars ☾ | ||
| Jowisz ☾ ∅ | Saturn ☾ ∅ | Uran ☾ ∅ | Neptun ☾ ∅ | ||||
| Planety karłowate | 1 Ceres | Pluton ☾ | 136108 Haumea ☾ | 136472 Makemake | 136199 Eris ☾ | ||
| Małe ciało Układu Słonecznego |
Planetoidy | Grupy i rodziny planetoid: Wulkanoidy · Planetoidy bliskie Ziemi · Pas planetoid Trojańczycy · Centaury · Trojańczycy Neptuna · Księżyce planetoid · Meteoroidy |
|||||
| Zobacz także listę planetoid. | |||||||
| Obiekty trans neptunowe |
Pas Kuipera – Plutonki: Orkus · Ixion – Cubewano: 2002 UX25 · Waruna · 1992 QB1 · 2002 TX300 · Quaoar · 2002 AW197 |
||||||
| Dysk rozproszony: 2002 TC302 · 2004 XR190 · Sedna | |||||||
| Komety | Lista komet okresowych i nieokresowych · Damokloidy · Obłok Oorta | ||||||
| Zobacz też Ciała niebieskie, Lista obiektów w Układzie Słonecznym ze względu na orbitę, ze względu na promień i ze względu na masę oraz Portal:Astronomia | |||||||