Paleontologia w polskiej Wikipedii
Niniejsza strona stanowi WikiPortal dla wszystkich osób zainteresowanych paleontologią. Ma on za zadanie ułatwić autorom i czytelnikom dostęp do najciekawszych artykułów związanych z zagadnieniami poruszanymi przez tę gałąź nauki.
Osoby zainteresowane rozwijaniem artykułów z zakresu paleontologii zapraszamy do Wikiprojektu Paleontologia.
Wszelkie sprawy dotyczące działalności tego portalu omawiane są na stronie jego dyskusji.
Artykuł miesiąca
Fruitafossor – rodzaj owadożernego ssaka żyjącego około 150 mln lat temu, w późnej jurze. Opisany został w oparciu o niemal kompletny szkielet zwierzęcia rozmiarów pręgowca, odkryty w pobliżu Fruita w stanie Kolorado (formacja Morrison). Przypominał nieco mrówkojady lub pancerniki i prawdopodobnie także żywił się żyjącymi w koloniach owadami. Budowa szkieletu wskazuje, że nie jest spokrewniony z żadną grupą żyjących obecnie ssaków. Dowodzi to, że owadożerność wielokrotnie niezależnie ewoluowała u ssaków takich jak Fruitafossor, mrówkożerowate, mrówkojady, mrówniki i kolczatki.
Zęby fruitafossora przypominały zęby współczesnych pancerników i mrówników – nie miały szkliwa i rosły przez całe życie zwierzęcia. Ponieważ mrówki w okresie późnej jury jeszcze nie występowały, przypuszcza się, że Fruitafossor żywił się pospolitymi wówczas termitami.
Potężne przednie kończyny dowodzą, że zwierzę to było dobrze przystosowane do kopania nor. Powiększone zakończenia kości przednich kończyn zapewniały miejsca przyczepu silnych mięśni. Jest to kolejnym dowodem na owadożerność fruitafossora, gdyż podobne przystosowania występują u współczesnych zwierząt owadożernych, którym silne kończyny przednie służą do rozkopywania kopców i termitier. Budową kręgosłupa również przypominał współczesnych przedstawicieli rzędu Xenarthra – między kręgami znajdowały się dodatkowe stawy, nie występujące u żadnej oprócz szczerbaków grupy współczesnych ssaków. Przystosowania te usztywniały kręgosłup, co także ułatwiało kopanie w ziemi.
Obecnie nie żyją żadni krewni fruitafossora. Jest on wczesnym przedstawicielem ssaków spokrewnionych ze ssakami żyworodnymi (grupą obejmującą torbacze i łożyskowce). Łączył w sobie cechy zarówno ssaków żyworodnych, jak i jajorodnych. Kości obręczy barkowej przypominały gadzie lub występujące u dziobaków, lecz wieloma innymi cechami budowy anatomicznej Fruitafossor przypominał bardziej zaawansowane ewolucyjnie ssaki. Możliwe, że jest on najstarszym znanym przedstawicielem linii ewolucyjnej prowadzącej do ssaków żyworodnych.
Ciekawostki
Czy wiesz, że...
- najstarszym znanym ssakiem był Adelobasileus cromptoni, żyjący w okresie środkowego triasu (ok. 225 mln lat temu) na terenach Ameryki Północnej?
- największą rozpiętość skrzydeł wśród pterozaurów miał Quetzalcoatlus - od 12 do 14 metrów (więcej niż myśliwiec F-16)?
- największym płazem w historii Ziemi był prawdopodobnie prionozuch, osiągający do 9 m długości?
- ryniofity zapoczątkowały wszystkie linie rozwojowe prowadzące do współcześnie żyjących gatunków roślin lądowych?
- Beelzebufo zwany po angielsku "żabą z piekła" mógł polować na młode dinozaury?
Zobacz też...
Portale:
Artykuły ważne dla osób zainteresowanych paleontologią:
genetyka – geologia – ewolucja biologiczna – historia życia na Ziemi – masowe wymieranie – prehistoria – tabela stratygraficzna – wędrówka kontynentów
Listy wymarłych zwierząt
Na poniższych stronach znajdują się zestawienia rodzajów zwierząt z poszczególnych taksonów.
Artykuły do rozwinięcia
Część artykułów z dziedziny paleontologii znajduje się w stanie zalążkowym. Oto niektóre z nich:
acheloma, Acta Palaeontologica Polonica, Actinocerida, aglaofiton, arandaspis, antrakozaury, Archaeamphora longicervia, aspidella, asteroksylon, Aulacocerida, birkenia, baktryty, biostratonomia, bóbr olbrzymi, ceratitida, Czarna czaszka, Didymoceras, egzyna, hiolity, hyrachyus, Instytut Paleobiologii im. Romana Kozłowskiego PAN, Johannes Walther, Kenyanthropus platyops, łupki z Burgess, mikropaleontologia, paleobotanika, Paranthropus, pederpes, piroteria, plagiozaur, prokonsul (małpa), rostrokonchy, sapeornis, schochia, sepulkowate, sinoterium, skamieniałość śladowa, tafonomia, tanatocenoza, tilodonty, Vernanimalcula
Propozycje nowych artykułów
Propozycje nowych artykułów z zakresu paleontologii znajdują się na bieżąco aktualizowanej stronie:
Oto niektóre z nich: amfekepubis, Amplectobelua, auraria, brachypteryg, cimolodon, emydops, eodicynodont, kingoria, hupezuch, Otto Jaekel, karinodens, kerygmachela, kladoksylony, kryptobaatar, Joseph Leidy, leptopteryg, Macrauchenioidea, mikadocefal, mimatuta, moanazaur, molezaur, Simon Conway Morris, Albert Oppel, paraoftalmozaur, pesopteryks, pesozaur, plezjotylozaur, prawidłakowce, robertia, Ernst Friedrich von Schlotheim, sinobaatar, wetlugazaur, Xu Xing, zygozaur
Ostatnie zmiany tematyczne
Na poniższej stronie można śledzić ostatnie edycje artykułów związanych z paleontologią:
Zmiany z ostatnich 24 godzin w artykułach z kategorii Paleontologia
(dotyczy również podkategorii)
Paleontologia w siostrzanych projektach
| Paleontologia na Wikinews | Paleontologia na Wikicommons | Paleontologia na Wikiwersytecie |
| Serwis informacyjny | Grafiki | Wspólnota wolnej wiedzy (en) |
 |
 |
 |
