Sputnik (ros. Спутник - "towarzysz podróży") – rosyjskie słowo, które stało się synonimem sztucznego satelity Ziemi.
Pierwszym sztucznym satelitą Ziemi był Sputnik 1 wystrzelony na orbitę 4 października 1957 roku o godzinie 19:28 czasu GMT. Jego start odbył się z należącego wówczas do ZSRR kosmodromu Bajkonur, rakietą nośną była zaprojektowana przez Siergieja Korolowa do przenoszenia głowic atomowych rakieta R-7. Masa Sputnika 1 wynosiła 83 kg, a jego wyposażenie stanowiły dwa nadajniki radiowe. Poruszał się po orbicie odległej o 250 km od powierzchni Ziemi, a nadawany przez niego sygnał mogli odbierać radioamatorzy na całej planecie. Jego start rozpoczął wyścig kosmiczny pomiędzy ZSRR i USA, który zaowocował lądowaniem człowieka na Księżycu w 1969 roku.
Po Sputniku 1 wystrzelona była seria dalszych satelitów o tej nazwie:
- Sputnik 2, 3 listopada 1957, wyniósł na orbitę pierwszą istotę żywą - psa Łajkę
- Sputnik 3, wystrzelony 15 maja 1958, po pierwszej nieudanej próbie, wyniósł przyrządy do pomiarów geofizycznych, z których część zawiodła, uniemożliwiając zbadanie pasów Van Allena.
Prasa zachodnia czasów zimnej wojny nadała jeszcze nazwę Sputnik 4 i Sputnik 5 dwóm statkom, które w istocie były prototypami załogowego statku Wostok, oznaczonymi prawidłowo jako Korabl-Sputnik 1 i Korabl-Sputnik 2.