Jakas reklama 

 

Ten artykuł dotyczy miasta w województwie lubelskim. Zobacz też: inne miejsca o tej nazwie.
Panorama Starego Miasta w Zamościu z Dzwonnicy Katedralnej
Panorama Starego Miasta w Zamościu z Dzwonnicy Katedralnej

Współrzędne: 50°43'14" N 23°15'31" EGeografia

Zamość
Herb
Herb Zamościa Flaga Zamościa
Województwo lubelskie
Powiat miasto na prawach powiatu
Gmina
 - rodzaj		 Zamość
miejska
Założono 1580
Prawa miejskie 1580
Prezydent miasta Marcin Zamoyski
(e-mail)
Powierzchnia 30,34 km²
Położenie 50° 43'14'' N
23° 15'31'' E
Wysokość 212 m n.p.m.
Liczba mieszkańców (2007)
 - liczba ludności
 - gęstość
 - aglomeracja
66 375
2 188 os./km²
140 638
Strefa numeracyjna
(do 2005)		 (+48) 84
Kod pocztowy 22-400 do 22-410
Tablice rejestracyjne LZ
Położenie na mapie Polski
Zamość
Zamość
Zamość
Miasta partnerskie Słowacja Bardejov
Wielka Brytania Loughborough
Niemcy Schwäbisch Hall
Rumunia Sighisoara
Ukraina Łuck
Ukraina Żółkiew
Urząd miejski3
Rynek Wielki 13
22-400 Zamość
tel. 84 639-20-84; faks 84 638-42-96
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Strona internetowa miasta

Zamość (łac. Zamoscia) - miasto na prawach powiatu, położone w południowej części województwa lubelskiego. Jest jednym z ważniejszych ośrodków kulturalnych, edukacyjnych i turystycznych tego województwa, zwłaszcza na Zamojszczyźnie. Nazywany także "Perłą Renesansu", "Miastem Arkad" i "Padwą Północy" za sprawą unikalnego zespołu architektoniczno-urbanistycznego Starego Miasta. Pod względem liczby ludności zajmuje tu trzecią pozycję (66 375[1] mieszkańców), natomiast powierzchnia plasuje miasto na siódmym miejscu.

Spis treści

edytuj Geografia

edytuj Położenie i topografia

W podziale fizycznogeograficznym Polski J. Kondrackiego, Zamość leży w obniżonym Padole Zamojskim, mezoregionie stanowiącym południowy fragment Wyżyny Lubelskiej (makroregion). Na północ i południe od miasta znajdują się tereny o nieco większej wysokości – Działy Grabowieckie i Roztocze.

Miasto położone jest na wysokości od ok. 210 do 220 m n.p.m., przy czym wysokości najniższych punktów to ok. 204 m n.p.m. nad Łabuńką i Czarnym Potokiem (północna część Zamościa), zaś najwyższy sięga ok. 236 m n.p.m. na Os. Słoneczny Stok we wschodniej części miasta. Rzeźba terenu nie jest tu zbytnio zróżnicowana, poza wyraźnymi nachyleniami i spadkiem wysokości w kierunku rzeki Łabuńki: w południowej części Nowego Miasta i Osiedla Promyk, w kierunku zachodnim na Os. Orzeszkowej-Reymonta oraz od zabudowy Osiedla Zamczysko w stronę tej rzeki i granicy miasta.

Ogólnie południowa i zachodnia części Zamościa położone są najniżej, o niewielkich deniwelacjach terenu, pomijając wzrost wysokości wzdłuż ul. Śląskiej (na północ, Os. Karolówka), podobnie, ale słabiej wzdłuż ul. Szczebrzeskiej (na zachód, po granice miasta). Największe zaś widać we wschodniej części – tereny pomiędzy ulicami S. Wyszyńskiego, Partyzantów i Hrubieszowską (a zwłaszcza w jej okolicach) są najwyżej położone; w każdym kierunku, a najwyraźniej na południe i północ od tej części miasta wysokość maleje. Nieznacznie wyżej położone są także fragmenty na północ od Starego Miasta.

edytuj Wody

Północno zachodni brzeg zalewu
Północno zachodni brzeg zalewu

Od południowego wschodu w kierunku północnym przez miasto przepływa rzeka Łabuńka, która wpada do Wieprza, a także mniejsze rzeki: płynąca od południowego zachodu Topornica oraz Czarny Potok wzdłuż północnej granicy miasta.

W południowej części Zamościa (Os. Zamczysko) znajduje się zalew, który powstał w latach 1961-63. Podzielony jest groblą na dwa zbiorniki o łącznej powierzchni ok. 18 ha, przeznaczone na kąpielisko (północny) oraz do hodowli ryb i wędkarstwa (południowy).

edytuj Klimat

Klimat umiarkowany wyróżnia się tu większym stopniem kontynentalizmu, na co wskazuje dość wysoka roczna amplituda temperatury – najchłodniejszy miesiąc to styczeń ( -4,4°C), a najcieplejszy jest lipiec (+ 17,4°C).

Średnia temperatura roczna wynosi ok. 7,2°C.

Roczna suma opadów, jakie przeważają w ciepłym półroczu (maj – sierpień), nie przekracza 600 mm. Występuje tu spora ilość dni bezchmurnych (ok. 55 w ciągu roku; jedna z największych w kraju) oraz dni z burzami (ok. 25-30).

edytuj Przyroda

Park Miejski
Park Miejski

Poza 11 zespołami pomników przyrody[2] (drzewa) oraz fragmentem obszaru specjalnej ochrony ptaków NATURA 2000 - "Dolina Górnej Łabuńki" (sięga południowo wschodniej części miasta), gdzie występuje ponad 20 ich gatunków, z których 3 posiadają ostoje, w Zamościu brak innych charakterystycznych i chronionych obiektów przyrodniczych. Tereny zielone to w większości łąki, zajmujące głównie obszary przy granicach miasta oraz ogrody działkowe skupiające się w jego południowej części.

Zieleń miejską wokół centrum stanowią Park Miejski ze stawem (założony w okresie międzywojennym) położony tuż przy Starym Mieście, pobliski park o nazwie "Małpi Gaj" po jego zachodniej i południowej stronie oraz "Planty" (słabiej zadrzewione, głównie skwery) na wschód i północ od Starego Miasta. Większe skupiska zieleni poza centrum miasta znajdują się ponadto w Koszarach przy jednostce wojskowej (na północ) oraz przy ul. Dzieci Zamojszczyzny (na zachód), wzdłuż której ciągnie się szeroki pas drzew. Niewielki park to także tzw. Ogródek Jordanowski między Starym a Nowym Miastem.

Duży obszar leśny (ok. 45 - 50 ha) stanowi w Zamościu jedyny miejski las komunalny, zajmujący teren między zalewem a południową granicą miasta, w którym występuje także fauna, nieliczna, ale z gatunkami chronionymi (m.in.: rzekotka drzewna, traszki).

Do terenów zielonych zalicza się również skwery przebiegające wzdłuż rzeki Łabuńki, na których wyznaczono Bulwary Miast Partnerskich Zamościa (Bulwary Loughborough, Schwäbisch Hall oraz Żółkiewski).

Inne najbliższe obiekty ochrony przyrody to rezerwaty "Hubale" (z susłami perełkowanymi) i "Wieprzec" (niskie torfowiska), położone na południowy zachód od miasta. Nieco dalej w tym samym kierunku znajduje się Roztoczański Park Narodowy, a bliżej na północ Skierbieszowski Park Krajobrazowy. W zamojskim ogrodzie zoologicznym od niedawna jest także niewielka część botaniczna, poświęcona roślinności.

edytuj Struktura powierzchni

Powierzchnia miasta wynosi 30,34 km² (100%) (dane GUS, 2006), z czego:

edytuj Układ przestrzenny

Ogólny plan miasta z użytkowaniem terenu
Ogólny plan miasta z użytkowaniem terenu

Większość zwartej zabudowy Zamościa skupia się w postaci klinów ciągnących się na północ i wschód od położonego w centrum Starego Miasta. Jest ono niejako "odizolowane" od pozostałych części miasta otaczającymi go terenami zielonymi (Park Miejski, Planty, Małpi Gaj).

Znacznie mniej powierzchni zajętej zabudową (w miarę zwartą) występuje w zachodniej części (Os. Karolówka), natomiast jej najmniejszy udział przypada na tereny położone na południe od centrum (Os. Zamczysko), gdzie wyraźnie przeważają tereny zielone, głównie ogrody działkowe, las, łąki i tereny trawiaste (nieużytki) oraz zalew.

Zabudowy mieszkalne, jedno- i wielorodzinne, zajmują w przybliżeniu podobną powierzchnię miasta. Bloki znacznie gęściej występują w południowo-wschodnim fragmencie Zamościa (tzw. Nowe Miasto), zwłaszcza na północ od ul. Partyzantów, gdzie położonych jest wiele osiedli z zabudową przede wszystkim wielorodzinną (liczne wieżowce), natomiast na południe od tej ulicy przeważają domy jednorodzinne. Na północ od centrum podobnie; pasem wzdłuż ul. J. Piłsudskiego (od zachodu ograniczonego rzeką Łabuńką) występują osiedla z blokami wielorodzinnymi (Os. Planty, Os. Orzeszkowej, Os. Kilińskiego, Os. Reymonta), zaś dalej na północ i północny-wschód (ul. Lubelska – ul. Wojska Polskiego – ul. Powiatowa) już znacznie większy obszar przypada na domy jednorodzinne, przy których występują jeszcze osiedla z blokami, ale znacznie mniejsze. Wspomniane południowe i zachodnie fragmenty Zamościa to tereny, na których zabudowa mieszkalna składa się niemalże wyłącznie z domów jednorodzinnych.

Największe tereny przemysłowe i magazynowo-składowe skupiają się we wschodniej części miasta (Os. Kilińskiego), gdzie sięgają po niezabudowane tereny przy jego wschodniej granicy. Podobne, ale mniejsze, można zauważyć na Os. Karolówka (zachodnia część Zamościa), ciągnące się wzdłuż ul. Szczebrzeskiej. Sporo nieużytków i gruntów ornych znajduje się na wschód od obwodnicy miasta oraz na zachód i południe od zabudowy na Os. Karolówka.

Można także zauważyć charakterystyczny przebieg i układ głównych dróg i ulic miasta, które odbiegają niemal "promieniście" od centrum:

ulice: J. Piłsudskiego i Lubelska (na jednej linii) na północ,

ulice: Partyzantów i S. Wyszyńskiego na wschód i południowy wschód,

ulice Lipska i Szczebrzeska na południowy zachód.

Linie kolejowe przebiegają w kierunkach wschód-zachód, z normalnotorową przecinającą centrum miasta i stykającą się z terenami przemysłowymi oraz szerokotorową przy jego północnej granicy.

Takie rozmieszczenie poszczególnych rodzajów użytkowania powierzchni miasta przypomina niejako jego "klinowy" model, w którym od centrum po niemal granice rozszerzają się tereny o konkretnym typie zabudowy i użytkowania, co widać m.in. w przypadku zabudowy mieszkalnej na północ od centrum (wzdłuż ulic J. Piłsudskiego i Lubelskiej) i większej na wschód (wzdłuż dwu, niemal "równoległych" ulic Partyzantów i S. Wyszyńskiego), a także wyraźnie wyodrębnionych terenów przemysłowych w dzielnicy Os. Kilińskiego. Z kolei biorąc do tego pod uwagę położenie osiedli Karolówka i Zamczysko, jakich zabudowy nie są połączone z pozostałą, większą częścią miasta (czyli są niejako oddzielone), a także ważne znaczenie Nowego Miasta z Nowym Rynkiem stanowiącym swego rodzaju drugie centrum Zamościa, w pewien sposób nawiązuje to do "policentrycznego" modelu miasta.

edytuj Historia

Zamość na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617
Zamość na sztychu z dzieła Georga Brauna i Franza Hogenberga z 1617

edytuj XVI wiek

Zamość został założony jako typowe renesansowe miasto idealne, a prawa miejskie uzyskał w 1580 roku, na mocy przywileju lokacyjnego wystawionego przez kanclerza i hetmana wielkiego koronnego Jana Zamoyskiego. W I Rzeczypospolitej należał do powiatu krasnostawskiego ziemi chełmskiej (województwa ruskiego), będącej częścią Rusi Czerwonej. W roku 1589 miasto zostało stolicą ziem należących do jego założyciela, zwanych Ordynacją Zamojską. W 1595 roku rozpoczęła tu działalność czwarta w Rzeczypospolitej uczelnia wyższa, Akademia Zamojska.

Pomnik Jana Zamoyskiego.
Pomnik Jana Zamoyskiego.

edytuj XVII wiek

XVII wiek był okresem największego i najszybszego rozwoju miasta, co skutkowało dynamicznym wzrostem liczby ludności nie tylko polskiej, ale również Ormian, Żydów czy Greków. Pociągało to za sobą rozbudowę miasta, ze szczególnym uwzględnieniem świątyń wyznań rzymskokatolickiego, greckokatolickiego, ormiańskiego, prawosławnego i judaizmu. Wiele drewnianych do tej pory budynków zastępowały murowane, zwłaszcza w przypadku świątyń.

Pomyślny trend wzrostowy został jednak zahamowany przez okres niepokojów wewnętrznych i zewnętrznych nękających Rzeczpospolitą w XVII wieku. W 1648 roku zamojska twierdza była oblegana przez wojska Bohdana Chmielnickiego, który odstąpił dopiero po wiadomościach o zbliżających się wojskach królewskich, mimo że wielokrotnie wzywał dowództwo twierdzy do wypłacenia okupu w zamian za bezpieczeństwo Zamościa.

W czasie potopu w 1656 roku wojska szwedzkie, pomimo długotrwałego oblężenia nie zdobyły miasta.

W tym okresie nastąpił również upadek poziomu kształcenia na Akademii Zamojskiej oraz pogorszenie jej sytuacji i zaniedbanie (1663 rok).

Pod koniec stulecia Zamość zamieszkiwało nieco ponad 2000 osób.

edytuj XVIII wiek

Podczas wielkiej wojny północnej Zamość został zajęty przez wojska szwedzkie (1704), a wkrótce także przez wojska saskie (1715 - 1716).

Wśród zamojskiej społeczności ubywało Ormian (zajmowali się głównie handlem), wskutek czego likwidacji uległa ich gmina, a próba reaktywacji jej działalności nie przyniosła skutków.

W połowie tego stulecia przeprowadzono reformy w Akademii Zamojskiej, (wykładał na niej m.in. Stanisław Staszic), ale nie zapobiegło to jej likwidacji w 1784 roku przez Austriaków, którzy zajęli miasto w wyniku I rozbioru (1772).

edytuj XIX wiek

W 1809 roku w wyniku kampanii księcia Józefa Poniatowskiego Zamość został przyłączony do Księstwa Warszawskiego, a po kongresie wiedeńskim włączony do Królestwa Polskiego, czyli w skład Rosji.

Katedra w Zamościu
Katedra w Zamościu
Kościół pw. św.Katarzyny
Kościół pw. św.Katarzyny
Kościół Franciszkanów pw.Zwiastowania NMP
Kościół Franciszkanów pw.Zwiastowania NMP

W 1821 roku rząd rosyjski odkupił i umocnił miasto w celu stworzenia twierdzy. Dokonano wówczas przebudowy wielu budynków, m.in. na koszary, magazyny, przez co zabudowania utraciły swój pierwotny wygląd.

Twierdza Zamość odegrała dużą rolę w trakcie powstania listopadowego i skapitulowała jako ostatni polski punkt oporu.

W wyniku porażki Rosjan w wojnie krymskiej (1856) i ukazania nieprzydatności punktów oporu podobnych (Sewastopol) do twierdzy zamojskiej, twierdza została skasowana (1866). Dało to jednak początek przestrzennemu rozwojowi miasta, poza jego murami.

Pod koniec tego wieku Zamość liczył ponad 10 000 mieszkańców.

edytuj XX wiek

W okresie I wojny światowej do Zamościa doprowadzono linię kolejową (1916), a w 1917 roku poszerzono granice miasta.

W grudniu 1918 roku Zamość był miejscem komunistycznej rewolty, która w czasach PRL-u była nazywana powstaniem zamojskim. Została ona stłumiona przez przybyłe z Lublina oddziały wojskowe pod dowództwem majora Lisa-Kuli.

W 1920 roku pod pobliskim Komarowem oraz na przedmieściach Zamościa rozegrała się bitwa, która wraz z bitwą warszawską pozwoliły odeprzeć bolszewików. Dowódcą obrony był major Mikołaj Bołtuć, późniejszy generał i dowódca Grupy Operacyjnej "Wschód" w czasie kampanii wrześniowej.

W 1939 roku Zamojszczyzna była miejscem zaciekłych walk z wojskami niemieckimi, które zakończyły się dzień przed kapitulacją Warszawy. Po zakończeniu wojny obronnej 1939 roku Zamojszczyzna została podzielona pomiędzy Niemcy (większość regionu) a Związek Radziecki (południowo-wschodnia część). W południowo-wschodniej części regionu do dziś pozostały resztki umocnień zwanych linią Mołotowa.

W czasie okupacji niemieckiej na terenie Zamojszczyzny miała miejsce masowa akcja eksterminacyjna prowadzona przez Niemców, którzy dążyli do stworzenia tu siatki niemieckiego osadnictwa - jako przyczółka do germanizacji Wschodu. W niemieckich planach używano nazwy Himmlerstadt, która ze względu na to, że wg hitlerowców nie godziło się, aby Hitler nie miał "swojego" miasta, a Himmler posiadał, została zastąpiona przez Pflugstadt (Pflug = pług), która nie została jednak oficjalnie wprowadzona.

Okolice Zamościa były terenem niezwykle ożywionej działalności polskich i radzieckich oddziałów partyzanckich - głównie AK i BCh, które czasami nazywa się Powstaniem zamojskim.

Na zamojskiej Rotundzie powstał obóz zagłady, w którym zginęło ponad 8 tysięcy ludzi. Znajdował się tu także obóz jeńców radzieckich, obóz tymczasowy dla wysiedlonych mieszkańców Zamojszczyzny (w tym dla licznych Dzieci Zamojszczyzny) oraz getto. W wyniku wojny i okupacji Zamość stracił ponad 50% mieszkańców, ale samo miasto nie zostało zburzone.

Po wojnie nastąpił dynamiczny rozwój miasta. Rozszerzono jego granice (1973), powstawały liczne, nowe osiedla oraz nowe zakłady przemysłowe, głównie przemysłu spożywczego. W latach 1975-1998 Zamość był stolicą województwa zamojskiego. Po ostatniej zmianie podziału administracyjnego kraju został siedzibą powiatów grodzkiego i ziemskiego w województwie lubelskim.

W 1992 r. zamojskie Stare Miasto, stanowiące przykład renesansowej zabudowy miejskiej zostało wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kultury UNESCO.

W 1999 r. miasto odwiedził Papież Jan Paweł II, podczas VII pielgrzymki do Polski.

edytuj Historia Żydów w Zamościu

Synagoga w Zamościu
Synagoga w Zamościu
Synagoga na Nowym Mieście
Synagoga na Nowym Mieście

Kahał zamojski powstał w 1588, gdy Jan Zamoyski sprowadził do miasta Żydów sefardyjskich z Włoch, Hiszpanii, Portugalii i Turcji.

W XVII wieku zaczęli osiedlać się Żydzi aszkenazyjscy i wkrótce zdobyli przewagę w mieście. W 1684 Marcin Zamoyski potwierdził przywilej Jana Zamoyskiego z 1588 dla gminy żydowskiej.

Na przełomie XVIII i XIX wieku silne wpływy miał tutaj nurt oświecenia żydowskiego - Haskala. W końcu XIX wieku zaczął rozprzestrzeniać się chasydyzm. W Zamościu istniała synagoga, 2 domy modlitwy oraz szpital żydowski.

W Zamościu żył i tworzył poeta Salomon Ettinger (1799-1855), pisarz Icchak Lejb Perec (1852-1915), urodziła się tu przyszła rewolucjonistka Róża Luksemburg (1870-1919).

W roku 1827 mieszkało tu 2874 Żydów, w 1921 - 9383 (49,3% ludności miasta). Przed wojną ukazywało się czasopismo Zamoscer Sztyme. Tuż przed wybuchem wojny mieszkało w Zamościu około 12 000 Żydów.

W październiku 1939 roku Niemcy powołali Judenrat, a wiosną 1942 roku - utworzyli getto. Od kwietnia do września 1942 około 4 tys. osób wywieźli do obozu zagłady w Bełżcu. W październiku 1942 - rozstrzelali 500 osób, pozostałe 4 tys. poprzez Izbicę wywieźli także do Bełżca.

edytuj Osoby związane z Zamościem

Tablica pamiątkowa M. Grechuty przy ul. Grodzkiej 7
Tablica pamiątkowa M. Grechuty przy ul. Grodzkiej 7

edytuj Urodzeni w Zamościu

Z tym tematem związana jest kategoria: Ludzie związani z Zamościem.

edytuj Honorowi Obywatele Zamościa

edytuj Zabytki

edytuj Stare Miasto

Zobacz więcej w osobnym artykule: Osiedle Stare Miasto w Zamościu.
Plan Starego Miasta
Plan Starego Miasta
Ratusz na Rynku Wielkim. Po prawej stronie Kamienice Ormiańskie
Ratusz na Rynku Wielkim. Po prawej stronie Kamienice Ormiańskie
Południowo-zachodnia pierzeja Rynku Wielkiego
Południowo-zachodnia pierzeja Rynku Wielkiego
Arsenał
Arsenał
Ocalałe fragmenty fortyfikacji Zamościa (bastion VII)
Ocalałe fragmenty fortyfikacji Zamościa (bastion VII)
Dom rabina
Dom rabina
Jatki żydowskie
Jatki żydowskie
Mykwa
Mykwa

Wybitne walory turystyczne Zamościa to: zachowany od czasu powstania układ urbanistyczny, regularny Rynek Wielki o wymiarach 100 x 100 metrów z ratuszem i tzw. Kamienicami Ormiańskimi (w mieście osiedliła się liczna wspólnota ormiańska), a także fragmenty umocnień obronnych wraz z pochodzącymi z okresu zaboru rosyjskiego nadszańcami.

Pierwszy "Pan na Zamościu" Jan Zamoyski zlecił zaprojektowanie miasta architektowi Bernardo Morando, który nawiązał do koncepcji antropomorficznych.

Głową miał być pałac Zamoyskich, kręgosłupem ulica Grodzka, przecinająca Rynek Wielki ze wschodu na zachód w kierunku pałacu, a ramiona to ulice poprzeczne, z głównymi jakie stanowią położone na jednej linii ul. Solna (na północ od Rynku Wielkiego) oraz ul. B. Moranda (na południe od Rynku). Przy tych ulicach wyznaczono także inne rynki: Rynek Solny i Rynek Wodny, uchodzące jako organy wewnętrzne miasta.

Bastiony to z kolei ręce i nogi służące do obrony. Układ ten przetrwał do dzisiaj w stanie praktycznie nie zmienionym. To on stanowi główną atrakcję dla odwiedzających licznie Zamość urbanistów i architektów, jest dowodem jak starano się zrealizować koncepcję miasta idealnego.

Niestety, rosyjski zaborca w 1866 roku wysadził większość umocnień obronnych, które wcześniej poważnie rozbudował. Pozostał jedynie bastion VII z fragmentem murów oraz dwa nadszańce, dające wyobrażenie o ówczesnych umocnieniach. W jednym z nadszańców władze rosyjskie utworzyły więzienie, w którym był więziony Walerian Łukasiński.

Wśród wielu zabytków na uwagę zasługują:

edytuj Budynki świeckie

edytuj Kościoły i dawne budynki sakralne

edytuj Twierdza Zamość

Fragmenty dawnej zamojskiej twierdzy to m.in.:

edytuj Budynki dawnej ludności żydowskiej

Zachowały się także niektóre, charakterystyczne dla Żydów obiekty, m.in.:

oraz najwyraźniej przypominająca o ich dawnej obecności w Zamościu

Synagoga ta została wybudowana w 1620 roku. W drugiej połowie XVII wieku dobudowano dwa parterowe babińce. W XVIII wieku dodano przedsionek łączący synagogę z domem kahalnym. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali synagogę, urządzając w jej wnętrzu warsztaty stolarskie. W latach 60. XX wieku przeprowadzono prace remontowe, które ukończono w 1967 roku przeznaczając budynek pod bibliotekę. W trakcie remontu odbudowano zniszczony przez Niemców babiniec północny oraz dokonano rekonstrukcji attyki, którą rozebrano jeszcze w XVIII wieku. Obecnie, po przeniesieniu biblioteki publicznej do nowego budynku, działa tu muzeum, które w przyszłości ma zostać przekształcone w Muzeum Żydów Zamościa i Zamojszczyzny.

Zobacz więcej w osobnym artykule: Synagoga w Zamościu.

W 1992 r. Stare Miasto w Zamościu zostało zapisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

edytuj Poza Starym Miastem

Sąd Okręgowy; dawniej NBP
Sąd Okręgowy; dawniej NBP

Poza Starym Miastem nie ma już zbyt wielu obiektów zabytkowych, okazalszych od pozostałych, ale są to zwłaszcza budynki przy głównych ulicach, z XIX i początku XX wieku, kiedy po likwidacji twierdzy miasto otrzymało możliwość rozwoju i rozbudowy na nowych terenach. Wśród nich szczególnie wyróżniają się m.in.:

Charakterystyczną zabudowę z przełomu XIX i XX wieku, zwłaszcza drewnianą, można jeszcze zobaczyć przy pobliskich od Starego Miasta ulicach Osiedla Wiśniowa, gdzie stoją m.in. niewielkie budynki typowe dla przedmieść.

edytuj Pomniki

Pomnik Jana Pawła II przy kościele Matki Bożej Królowej Polski
Pomnik Jana Pawła II przy kościele Matki Bożej Królowej Polski

na Starym Mieście:

Pomnik Dawida Psalmisty
Pomnik Dawida Psalmisty

pozostałe:


edytuj Turystyka

Zamojskie Stare Miasto, z racji dużego znaczenia dla kultury i dziedzictwa ludzkości, wpisano na prestiżową Listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO.

26 czerwca 2004, na "II Forum Polskich Miast i Miejsc UNESCO", miasta i obiekty w Polsce, znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, w celu przekazywania informacji, współpracy i promocji skupiły się w Ligę Polskich Miast i Miejsc UNESCO. Siedzibą Ligi został Toruń, a jej pierwszym (i aktualnym) prezesem - prezydent Zamościa Marcin Zamoyski.

Hotel "Orbis-Zamojski" w bloku kamienic po zachodniej stronie ratusza
Hotel "Orbis-Zamojski" w bloku kamienic po zachodniej stronie ratusza

Zabytkowe Stare Miasto i pobliski pas wzniesień Roztocze sprawiają, że ważną rolę odgrywa tu turystyka, jaka rozwinęła się w mieście po tym wydarzeniu. Dostępnych jest tu wiele obiektów noclegowych i gastronomicznych oraz przeznaczony zwłaszcza dla turystów, Zamojski Ośrodek Informacji Turystycznej (w ratuszu), ułatwiający pobyt i zwiedzanie miasta. Zamość stanowi też bazę wypadową na Roztocze.

Mieści się tu również oddział Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego (na Starym Mieście).

Oprócz zabytkowego Starego Miasta i Rotundy z muzeami oraz galeriami, ciekawa atrakcja miasta to także jedyny w województwie lubelskim (jeden z trzech po wschodniej stronie Wisły, poza Warszawą i Płockiem) Ogród Zoologiczny im. S. Milera.

Na stacji kolejowej bierze początek Szlak Turystyczny im. W. Podobińskiej zielony prowadzący przez Roztocze Środkowe: Krasnobrodzki Park Krajobrazowy, Krasnobród, wzniesienie Wapielnia, do Suśca, przy którym znajduje się Park Krajobrazowy Puszczy Solskiej

edytuj Hotele, noclegi

Zamość posiada dobrą bazę noclegową, dostosowaną zarówno do potrzeb wymagającego turysty indywidualnego, jak i turystyki zorganizowanej.

Większe obiekty noclegowe skupiają się na Starym Mieście (hotele: "Orbis-Zamojski", "Renesans", "Senator" oraz pokoje "Arkadia"), również przy wylocie z miasta w kierunku północnym (hotele: "Artis", "Junior"; "Zajazd Hetmański", motel "Korona") i przy dworcu autobusowym (hotel "Jubilat"). Dostępnych jest tu także kilka innych obiektów jak bursy, motele, zajazdy ("Orzeł"), domki kempingowe ("Duet") oraz pokoje gościnne ("OSiR", "Polak"). Kilka położonych jest również pod Zamościem, zwłaszcza przy głównych drogach wylotowych.

edytuj Kultura i sztuka

I Zamojski Festiwal Kultury im. Marka Grechuty
I Zamojski Festiwal Kultury im. Marka Grechuty
Szturm Twierdzy Zamość 2007
Szturm Twierdzy Zamość 2007

Kultura była ważną dziedziną życia miasta od jego założenia, podobnie jest współcześnie - Zamość stanowi także ważny ośrodek kulturalny regionu. Działają tu różne organizacje i instytucje kultury, dzięki którym odbywają się liczne imprezy, związane z teatrem, muzyką, tańcem, folklorem, historią, m.in. :

Inne, ważne organizacje kulturalne w mieście, związane zwłaszcza z muzyką, to:

Działa tu także Dyskusyjny klub filmowy przy kinie "Stylowy".

Jednym z ważnych wydarzeń, jakie odbyło się w Zamościu w 2006 roku, była międzynarodowa wystawa sztuki współczesnej "Ideal City - Invisible Cities", goszcząca w przestrzeni miejskiej od 18 czerwca do 22 sierpnia tego roku.

edytuj Ośrodki kultury

Infułatka - Muzeum Sakralne Katedry Zamojskiej
Infułatka - Muzeum Sakralne Katedry Zamojskiej

edytuj Muzea

edytuj Galerie

Książnica Zamojska oraz Młodzieżowy Dom Kultury
Książnica Zamojska oraz Młodzieżowy Dom Kultury

edytuj Kina

edytuj Biblioteki

edytuj Obiekty wyznaniowe i religijne

edytuj Kościoły i związki wyznaniowe

Kościół Polskokatolicki pw. Najświętszego Serca Jezusowego i Narodzenia NMP
Kościół Polskokatolicki pw. Najświętszego Serca Jezusowego i Narodzenia NMP
Cerkiew pw. św. Mikołaja Cudotwórcy
Cerkiew pw. św. Mikołaja Cudotwórcy

edytuj Katolicyzm

Dawniej znajdował się w Zamościu również kościół ormiański, w miejscu obecnego hotelu "Renesans" na Starym Mieście, przy ul. Greckiej. Powstał pod koniec XVI wieku, ale w okresie zaborów (w I połowie XIX wieku) został rozebrany.

edytuj Prawosławie

edytuj Protestantyzm

edytuj Cmentarze

Wśród cmentarzy, największy, z najstarszymi nagrobkami i pomnikami to

Pozostałe to:

Przed II wojną światową znajdował się tu duży cmentarz żydowski. Nowy cmentarz żydowski w Zamościu został założony w 1907 roku. Ostatni znany pochówek odbył się w 1941 roku. Podczas II wojny światowej Niemcy zdewastowali cmentarz. Na powierzchni 0,1 hektara zachowały się fragmenty licznych uszkodzonych nagrobków. W 1950 roku wybudowano lapidarium zwieńczone tablicą z napisem: "Nie zabijaj". Najstarsza zachowana tablica nagrobna pochodzi z 1934 roku.

edytuj Administracja i samorząd

Gmach z filią Lubelskiego UW i innymi instytucjami przy ul. Partyzantów
Gmach z filią Lubelskiego UW i innymi instytucjami przy ul. Partyzantów

edytuj Ważniejsze urzędy i instytucje

Funkcja administracyjna to jedna z ważniejszych, pełnionych przez miasto. Skupiają się tu liczne urzędy i instytucje o skali subregionalnej, co jest też związane z dawnym statutem Zamościa jako miasta wojewódzkiego (województwo zamojskie) i właśnie tu sprawy załatwiają także mieszkańcy sąsiednich powiatów. Są to m.in.:

o